Zehirli Madde Katma Suçu TCK 185 | Çorum Ceza Avukatı

Zehirli madde katma suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 185. maddesinde “kamunun sağlığına karşı suçlar” başlığı altında düzenlenen ve toplumun tamamını hedef alan tehlike suçlarının başında gelir. İçilecek sulara veya yenilecek, içilecek, kullanılacak ya da tüketilecek her çeşit besin ve şeye zehir katılması veya bunların başka suretlerle bozulması, kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürdüğü ölçüde ağır bir yaptırıma bağlanmıştır. Gıda üretimi, toplu yemek hizmeti, sera tarımı ve içecek imalatı gibi alanlarda faaliyet gösteren herkes bu riskin muhatabıdır.

Uygulamada bu suçtan açılan davalar, çoğu zaman bir laboratuvar analizi veya denetim tutanağıyla başlar ve sanığın hukuki durumu, teknik raporların yorumuna göre şekillenir. Bu nedenle soruşturmanın ilk aşamasından itibaren Çorum ceza avukatı desteği almak; Çorum merkez kadar Osmancık, Dodurga ve Sungurlu gibi ilçelerde yürütülen gıda denetimi kaynaklı soruşturmalarda da savunmanın seyrini doğrudan belirler.

Zehirli Madde Katma Suçu Nedir? TCK 185 Düzenlemesi

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nun 185/1. maddesi, kasten işlenen temel hali düzenler ve iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası öngörür. Maddenin ikinci fıkrası ise fiilin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu, yani taksirle işlenmesi halini ayrı bir suç tipi olarak kabul eder. Zehirli madde katma suçu bakımından failin sıfatı önem taşımaz; üretici, satıcı, işletme sahibi veya mesul müdür sıfatıyla hareket eden herkes fail olabilir.

Suçun konusu yalnızca “zehir” ile sınırlı değildir. Kanun metni “başka suretlerle bunları bozarak” ifadesine yer verdiği için, gıdanın bakteriyolojik olarak kirletilmesi, limit üstü tarım ilacı kalıntısı bırakılması veya mevzuata aykırı katkı kullanılması da madde kapsamına girebilir. Bu genişlik, TCK 186 ve TCK 187 ile sınır çizgisinin dikkatle çekilmesini zorunlu kılar.

Suçun Unsurları ve Somut Tehlike Şartı

TCK 185, soyut değil somut tehlike suçudur. Yani gıdanın mevzuata aykırı olması tek başına mahkûmiyet için yeterli değildir; söz konusu maddenin kişilerin hayatını ve sağlığını gerçekten tehlikeye düşürecek nitelikte olduğunun teknik olarak ortaya konması gerekir. Yargıtay bu noktayı istikrarlı biçimde vurgulamakta ve eksik araştırmayla kurulan hükümleri bozmaktadır.

Tehlike gerçekleşip somut bir zarara dönüşmüşse, bu kez içtima kuralları devreye girer. Zehirlenme sonucu yaralanma veya ölüm meydana gelmişse fail hem tehlike suçundan hem de zarar suçundan ayrı ayrı cezalandırılamaz; TCK 44’teki fikri içtima kuralı uygulanır.

• Yargıtay 12. Ceza Dairesi 24.05.2012 tarih, 2012/6249 E. – 2012/13198 K. sayılı kararı: Yiyecek ve içeceklere ilişkin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılması sonucu müştekilerin zehirlenerek yaralandığı olayda, yerel mahkeme sanığı hem taksirle yaralama hem de yiyecek ve içeceklere zehirli madde katma suçundan ayrı ayrı mahkûm etmiştir. Daire, TCK 185/2’deki suçun tehlike suçu olduğunu, somut olayda müştekilerin yaralanması nedeniyle zarar suçunun oluştuğunu belirtmiş; TCK 44 uyarınca fikri içtima kuralları gereği sanığın yalnızca birden fazla kişinin taksirle yaralanmasına neden olma suçundan cezalandırılması gerektiğini kabul ederek hükmü bozmuştur.

Zehirli Madde Katma Suçu ile TCK 186 Arasındaki Ayrım

Uygulamadaki en sık hata, eylemin TCK 185 mi yoksa TCK 186 mı kapsamında olduğunun yanlış belirlenmesidir. TCK 186, “bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaçların ticareti” suçunu düzenler ve satma, tedarik etme, bulundurma şeklinde seçimlik hareketlere yer verir. TCK 185 ise bozma veya zehir katma fiilinin bizzat fail tarafından gerçekleştirilmesini esas alır. Zehirli madde katma suçu ile ticaret suçu arasındaki bu ayrım, verilecek cezanın miktarını ve zamanaşımını doğrudan etkiler.

• Yargıtay 20. Ceza Dairesi 25.12.2017 tarih, 2017/1341 E. – 2017/7223 K. sayılı kararı: Sanığın kaçak içki imal ettiği tespit edilmiş, ele geçirilen numuneler Mersin İl Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü’nce analiz edilmiş ve uçucu madde miktarı bakımından mevzuata aykırılık bildirilmiştir. İlk derece mahkemesi TCK 186/1’den mahkûmiyet kurmuştur. Daire, kaçak içki imal etme eyleminin TCK 185/1’de tanımlanan suçu oluşturacağını, ayrıca numunenin kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek nitelikte olup olmadığının araştırılması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.
• Yargıtay 20. Ceza Dairesi 24.02.2016 tarih, 2015/14302 E. – 2016/1095 K. sayılı kararı: İl Sağlık Müdürlüğü yetkililerince sanığın sorumluluğundaki yemekten alınan numunede, Gıda Maddeleri Tüzüğü’ne aykırı olarak patojen mikroorganizma grubuna giren E. coli tespit edilmiştir. Daire, bu mikroorganizmanın kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye soktuğunu kabul etmekle birlikte, eylemin TCK 186/1’deki bozulmuş gıda ticareti suçunu oluşturduğunu; suç vasfında yanılgıya düşülerek TCK 185/2’den ceza verilmesini bozma sebebi saymıştır.
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu 14.05.2020 tarih, 2019/127 E. – 2020/195 K. sayılı kararı: Genel Kurul, TCK 186’daki suçun seçimlik hareketli bir suç olarak düzenlendiğini, oluşabilmesi için failin kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş yenilecek-içilecek şeyleri ya da ilaçları satması, tedarik etmesi yahut bulundurması gerektiğini vurgulamıştır. Korunan hukuki yararın genel sağlık olduğunu belirten Kurul, “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi gereği bakteriyolojik izleme planı ve hijyen kontrol raporları incelenmeden mahkûmiyet kurulamayacağı sonucuna varmıştır.

Yargıtay Kararları Işığında Zehirli Madde Katma Suçu ve Pestisit Dosyaları

Sera tarımında limit üstü zirai ilaç kalıntısı bulunması, TCK 185/2 uygulamasının en tartışmalı alanıdır. Yerel mahkemeler bu fiilleri sıklıkla idari yaptırım gerektiren kabahat sayarak beraat kararı vermiş, Yargıtay ise bu yaklaşımı istikrarlı biçimde bozmuştur. Aşağıda, zehirli madde katma suçu uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay 20. Ceza Dairesi 03.10.2017 tarih, 2015/14295 E. – 2017/4868 K. sayılı kararı: Sanığın gıda üretiminde kullandığı maddelerden alınan numunelerde Methomyl ve Zoxamide isimli pestisit kalıntıları saptanmış, Adli Tıp Kurumu 5. İhtisas Kurulu raporunda kalıntı miktarlarının tebliğe aykırı olduğu ve bu haliyle sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılacağı bildirilmiştir. Yerel mahkeme eylemi kabahat sayarak beraat vermiştir. Daire, eylemin TCK 185/2 kapsamında kaldığını gözetmeyen beraat hükmünü kanuna aykırı bularak bozmuştur.
• Yargıtay 20. Ceza Dairesi 28.09.2017 tarih, 2015/14387 E. – 2017/4771 K. sayılı kararı: Sanığın serasında yetiştirdiği biber numunelerinde limitlerin üzerinde oxamyl ve pyrimethanil etken maddesi bulunmuş; farmakoloji raporunda limit üstü oxamyl kalıntısının insan sağlığına zarar verebileceği belirtilmiştir. İlk derece mahkemesi fiili idari kabahat sayarak beraat hükmü kurmuş, Daire ise eylemin TCK 185/2 kapsamında olduğunu belirterek hükmü bozmuştur.
• Yargıtay 20. Ceza Dairesi 28.09.2017 tarih, 2015/14384 E. – 2017/4770 K. sayılı kararı: Sanığın serasında yetiştirilen hıyar mahsulünden alınan numunelerde carbendazim ve pyrimethanil kalıntılarının Türk Gıda Kodeksi tebliğine aykırı olduğu, bu haliyle ürünün sağlığa zarar verecek derecede bozulmuş sayılacağı tespit edilmiştir. Daire, fiilin suç oluşturmadığı gerekçesiyle verilen beraat kararını, eylemin TCK 185/2 kapsamında kaldığı gözetilmediği için bozmuştur.
• Yargıtay 20. Ceza Dairesi 26.05.2016 tarih, 2015/14533 E. – 2016/3207 K. sayılı kararı: Sanığın serasında yetiştirdiği ürünlerde sınır üstü pestisit kalıntısı saptanması üzerine TCK 185/2 uyarınca kamu davası açılmış, ilk derece mahkemesi görevsizlik kararı vermiştir. Daire, kalıntıların miktarları itibarıyla insan hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürüp düşürmeyeceği konusunda uzman bir kurumdan rapor alınması ve sonucuna göre CMK 223 uyarınca hüküm kurulması gerektiğini belirterek görevsizlik kararını bozmuştur.

Bilirkişi ve Adli Tıp Raporunun Belirleyici Rolü

Bu suç tipinde savunmanın en güçlü aracı, teknik rapordur. Yargıtay karar arama sisteminde yer alan içtihatlar, analiz sonucunun tek başına yeterli sayılamayacağını; numunenin “kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak” nitelikte olup olmadığının Adli Tıp Kurumu veya uzman bir kuruluş tarafından değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

• Yargıtay 10. Ceza Dairesi 28.03.2023 tarih, 2023/1661 E. – 2023/2753 K. sayılı kararı: Sanığın mesul müdürü olduğu şirketçe sunulan yemeklerden numuneler alınmış, ilk derece mahkemesi bozulmuş gıda ticareti suçunun sabit görüldüğü gerekçesiyle mahkûmiyet hükmü kurmuştur. Daire, gıdanın mevzuata aykırı olmasının tek başına yeterli olmadığını, suçun kurucu unsuru olan sağlık tehlikesinin Adli Tıp Kurumu raporuyla kesinleştirilmesi gerektiğini belirterek eksik araştırmayla kurulan hükmü bozmuştur.
• Yargıtay 10. Ceza Dairesi 10.03.2021 tarih, 2020/11724 E. – 2021/3363 K. sayılı kararı: Sanıkta ele geçirilen alkollü içecek ve alkoller üzerinde analiz yapılmış, TCK 186 kapsamında yargılama yürütülmüştür. Daire, suça konu ürünlerin kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş nitelikte olup olmadığı konusunda Adli Tıp Kurumundan rapor alınıp tüm delillerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.
• Yargıtay 20. Ceza Dairesi 28.09.2017 tarih, 2015/14389 E. – 2017/4775 K. sayılı kararı: Temel petek imalatı yapılan bir işletmede yapılan denetimde naftalin maddesi tespit edilmiş, maddenin niteliği açıklığa kavuşturulmadan hüküm kurulmuştur. Daire, ele geçirilen kimyasalın insan sağlığı açısından tehlike oluşturup oluşturmadığının uzman bir kurumdan alınacak bilirkişi raporuyla belirlenmesi, ardından eylemin TCK 185/2 veya TCK 186/1-2’den hangisine uyduğunun saptanması gerektiğini belirterek eksik araştırmayı bozma nedeni saymıştır.
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi 10.11.2020 tarih, 2017/14244 E. – 2020/16220 K. sayılı kararı: TCK 186/1 kapsamındaki dosyada, analiz raporlarının konusunda uzman bilirkişiye tevdi edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Daire, davaya konu içkilerin insan sağlığına zarar verecek muhteviyatta olup olmadığı ve kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek nitelik arz edip etmediği konusunda mütalaa alınmadan hüküm kurulamayacağını belirterek eksik inceleme nedeniyle kararı bozmuştur.

Bu içtihat çizgisi, benzer mantığın uygulandığı imar kirliliğine neden olma suçu (TCK 184) ve çevrenin kasten kirletilmesi suçu (TCK 181) yazılarımızda ele aldığımız teknik rapor tartışmalarıyla da örtüşmektedir. Yargılama usulüne ilişkin genel bilgilere Adalet Bakanlığı kaynaklarından da ulaşılabilir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Ceza Avukatı ile Süreç Yönetimi

Zehirli madde katma suçu dosyalarında savunmanın omurgasını üç başlık oluşturur: numunenin usulüne uygun alınıp alınmadığı, analiz sonucunun somut tehlike doğuracak düzeyde olup olmadığı ve eylemin TCK 185 mi yoksa TCK 186 mı kapsamına girdiği. Bu üç başlıktan biri eksik araştırıldığında, Yargıtay uygulaması hükmün bozulması yönündedir. Bu nedenle numune alma tutanağına itiraz, karşı bilirkişi talebi ve Adli Tıp Kurumu raporunun istenmesi gibi adımların soruşturma aşamasında atılması büyük önem taşır.

İşletme sahiplerinin hijyen kontrol kayıtlarını, tedarikçi belgelerini ve laboratuvar takip planlarını düzenli tutması, hem cezai sorumluluğu önleyen hem de savunmayı güçlendiren en etkili tedbirdir. Detaylı bilgi için Çorum ceza avukatı hizmetlerimiz sayfasını inceleyebilirsiniz. Çorum merkez ile Osmancık, Dodurga, Sungurlu ve İskilip başta olmak üzere Çorum’un tüm ilçelerinde Çorum ceza avukatı ve Çorum ağır ceza avukatı arayışında olanlar Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.