Kanunlara Uymamaya Tahrik Suçu (TCK 217) ve Cezası

Kanunlara uymamaya tahrik suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 217. maddesinde kamu barışına karşı suçlar arasında düzenlenmiştir. Madde metnine göre halkı kanunlara uymamaya alenen tahrik eden kişi, tahrikin kamu barışını bozmaya elverişli olması hâlinde altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Suçun sınırı, ifade özgürlüğü ile kamu düzeni arasındaki dengede belirlenir; bu nedenle somut sözlerin içeriği, söylendiği ortam ve yarattığı etki ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Soruşturma çoğunlukla sosyal medya paylaşımları, basın açıklamaları veya bildiri dağıtımı üzerine başlar ve tartışma, eylemin suç mu yoksa eleştiri mi olduğu noktasında yoğunlaşır. Çorum ceza avukatı olarak İskilip ve Sungurlu başta olmak üzere ilçelerden gelen dosyalarda en sık karşılaşılan hata, savunmanın yalnızca ifade özgürlüğü vurgusuyla kurulması ve maddenin kendi unsurlarının tek tek tartışılmamasıdır. Oysa kanunlara uymamaya tahrik bakımından hem “halk” kavramı hem de elverişlilik ölçütü, beraat sonucunu doğurabilecek bağımsız savunma eksenleridir.

Kanunlara uymamaya tahrik suçunun unsurları (TCK 217)

Madde, üç unsurun birlikte gerçekleşmesini arar. Birincisi tahrikin muhatabının “halk” olması, ikincisi tahrikin alenen yapılması, üçüncüsü ise tahrikin kamu barışını bozmaya elverişli bulunmasıdır. Tahrik; kışkırtma, harekete geçirme, akılda olan bir düşüncenin fiiliyata dökülmesi için uyarma anlamına gelir. Yerleşik içtihada göre tahrik edilen eylemlerin gerçekleşip gerçekleşmemesi önemli değildir; failin başkalarını etkileme saikiyle hareket etmesi yeterlidir. Buna karşılık madde soyut bir tehlike suçu gibi uygulanamaz: elverişlilik dosyada somut olarak ortaya konulmalıdır.

Kanun metninin tamamı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu üzerinden incelenebilir. Maddede seçimlik ceza öngörülmesi, somut olayda hapis yerine adli para cezasına hükmedilmesi talebini savunmanın meşru bir hedefi hâline getirir.

“Halk” kavramı ve aleniyet şartı

Yargıtay, “halk” tabirini belli bir bölge veya çevrede yaşayanların bütünü, yani belirsiz sayıdaki kimseler olarak tanımlar. Bu nedenle belirli kişilere yönelen, muhatabı sayılabilir nitelikte olan sözler suçu oluşturmaz. Aynı şekilde kapalı bir ortamda, sınırlı bir dinleyici grubuna söylenen sözlerde aleniyet unsuru ayrıca tartışılmalıdır. Sosyal medya dosyalarında hesabın erişime açık olup olmadığı, takipçi yapısı ve paylaşımın görünürlüğü bu yönden belirleyicidir. Savunmanın ilk işi, iddianamede “halk” olarak gösterilen kesimin gerçekten belirsiz sayıda kişiyi kapsayıp kapsamadığını denetlemektir.

Kamu barışını bozmaya elverişlilik ölçütü

Elverişlilik, maddeyi eleştiriden ayıran asıl süzgeçtir. Yargıtay’ın tanımına göre elverişlilikten maksat, failin eyleminin bireylerin hukuk devleti esasına dayalı bir toplumda yaşadıklarına dair duygularını zedelemesi veya zedeleme ihtimalinin somut biçimde ortaya konulmasıdır. Buna göre sert, rahatsız edici, hatta ağır eleştiri niteliğindeki sözler, kamu barışını bozmaya elverişli olmadıkça cezalandırılamaz. Beraatle sonuçlanan dosyaların çoğunda ortak gerekçe, elverişliliğe ilişkin delil ya da tespitin bulunmamasıdır. Kararların tam metinleri Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden incelenebilir.

Kanunlara uymamaya tahrik suçunda Yargıtay kararları

Aşağıda, kanunlara uymamaya tahrik uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay Ceza Genel Kurulu 23.06.2020 tarih, 2017/747 E. – 2020/310 K. sayılı kararı: Sanığın basın açıklamasıyla yaptığı “öz yönetim” açıklaması nedeniyle kurulan hükümler tartışılmıştır. Kurul, açıklama içeriğinde herhangi bir suçun işlenmesi için çağrı bulunmadığını, buna karşılık halkın kanunlara uymamaya yönlendirildiğini belirterek eylemin TCK 217 kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varmıştır. Kararda, suçun oluşumu için tahrik edilen eylemlerin fiilen gerçekleşmesinin şart olmadığı da açıkça ifade edilmiştir.
• Yargıtay 3. Ceza Dairesi 20.06.2023 tarih, 2021/5576 E. – 2023/4519 K. sayılı kararı: Bir ilçede yapılan “öz yönetim” açıklamasına yalnızca dinleyici olarak katılan sanıklar hakkında TCK 217 uyarınca ve terör örgütü adına suç işleme suçundan mahkûmiyet kurulmuştu. Daire, açıklamayı dinleyici olarak izlemekten ibaret eylemin maddenin yasal unsurlarını oluşturmayacağını, araç suçtan beraat gerektiği için bağlı suçtan da mahkûmiyet verilemeyeceğini belirterek hükmü bozmuştur.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 04.04.2023 tarih, 2020/9126 E. – 2023/1917 K. sayılı kararı: Sanık, trafik cezaları ve isyan başlıklı yazısında bölge halkını trafik cezalarını ödememeye ve gerektiğinde silahla direnmeye yönlendirmişti. Daire, eylemin ifade özgürlüğü kapsamında kaldığına ilişkin temyiz istemini yerinde görmemiş; yazının bölgedeki insanları bu yönde tahrik ettiğini kabul ederek mahkemenin suçun oluştuğuna dair değerlendirmesinde hukuka aykırılık bulunmadığına karar vermiştir.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 18.11.2024 tarih, 2022/3965 E. – 2024/8779 K. sayılı kararı: Bir sosyal medya paylaşımı nedeniyle TCK 217 uyarınca açılan davada ilk derece mahkemesi beraat kararı vermişti. Daire, kamu barışını bozmaya elverişlilikten maksadın bireylerin hukuk toplumunda yaşadıklarına dair duygunun zedelenmesi veya zedelenme ihtimalinin somut biçimde ortaya konulması olduğunu açıklamış; dosyada bu yönde delil, iddia ya da tespit bulunmadığından unsurları oluşmayan suçtan verilen beraat kararını hukuka uygun görmüştür.
• Yargıtay 3. Ceza Dairesi 28.11.2024 tarih, 2023/24140 E. – 2024/15871 K. sayılı kararı: Sanığın basın açıklamasında somut bir suçun işlenmesine yönelik teşvik ifadesi bulunmamakla birlikte, halkın bir kısmını yasalar çerçevesinde atanan kamu görevlilerini tanımamaya ve itaatsizliğe çağırdığı tespit edilmiştir. Daire, bu çağrının TCK 217’de tanımlanan suçu oluşturacağını belirtmiş; açıklama ile sonrasında meydana gelen olaylar arasında illiyet bağı kurulamadığını da vurgulamıştır.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 29.03.2023 tarih, 2020/7954 E. – 2023/1759 K. sayılı kararı: Sanık, sosyal medya hesabı ve bir internet sitesi üzerinden yaşadığı yerde öz yönetim ilan ettiğini bildirip devleti ve kurumlarını tanımadığını açıklamış, ilk derece mahkemesi TCK 217 uyarınca beş ay hapis cezası vermişti. Daire, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında basit yargılama usulüne ilişkin lehe hükümlerin uygulanma olanağının doğduğunu belirterek, sair yönleri incelenmeksizin hükmü bozmuştur.
• Yargıtay 3. Ceza Dairesi 01.03.2023 tarih, 2023/2855 E. – 2023/958 K. sayılı kararı: TCK 37. maddesi delaletiyle 217/1 uyarınca iki yıl hapis cezası verilen dosyada temyiz incelemesi yapılmıştır. Daire, bozma sonrası kurulan hükmün öncelikle CMK 272/1 kapsamında bölge adliye mahkemesince değerlendirilmesi, ancak bundan sonra temyiz isteminin incelenebileceğini belirterek bu usul kuralının gözetilmemesini hukuka aykırı bulmuştur.

Çorum’da kanunlara uymamaya tahrik iddiasıyla savunma

Bu suç tipinde savunmanın başarısı, dosyanın en başında doğru eksenin kurulmasına bağlıdır: muhatabın belirsiz sayıda kişi olup olmadığı, aleniyetin gerçekleşip gerçekleşmediği ve elverişliliğin somut delille ortaya konulup konulmadığı. Sözlerin bağlamı, kullanılan mecra, paylaşımın erişim durumu ve varsa kolluk tespitleri ayrıntılı biçimde tartışılmalıdır. Eylemin suç işlemeye tahrik (TCK 214) veya halkı kin ve düşmanlığa tahrik (TCK 216) kapsamına girip girmediği de suç vasfı yönünden ayrıca değerlendirilmelidir.

Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu, kanunlara uymamaya tahrik iddiasıyla yürütülen soruşturma ve kovuşturmalarda; İskilip ve Sungurlu dâhil tüm ilçelerden gelen dosyalarda Çorum ceza avukatı olarak savunma hizmeti vermektedir. Soruşturmanın ilk aşamasından itibaren hukuki destek almak, elverişlilik ve aleniyet tartışmasının dosyaya zamanında yansıtılması bakımından belirleyici olur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz. Çorum Barosu Sicil No: 996.