İçeriğe atla 
İyiniyet karinesi, Türk Medeni Kanunu’nun 3. maddesinde düzenlenen ve kanunun iyiniyete hukukî sonuç bağladığı her durumda devreye giren bir ispat kuralıdır. Kural basittir: asıl olan iyiniyetin varlığıdır, aksini ileri süren bunu ispatlamalıdır. Ancak iyiniyet karinesi mutlak değildir; durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kişi iyiniyet iddiasında bulunamaz. Özellikle tapu ve taşınır devirlerinde sonucu belirleyen bu denge, dosyanın en başında kurulmalıdır; bu nedenle süreç Çorum avukatı desteğiyle yürütülmelidir.
TMK 3 Madde Metni (Tam Metin)
Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 3. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:
Madde 3 – II. İyiniyet
Kanunun iyiniyete hukukî bir sonuç bağladığı durumlarda, asıl olan iyiniyetin varlığıdır. Ancak, durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz.
Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.
İyiniyet Karinesi Nasıl İşler?
Buradaki iyiniyet, bir hakkın kazanılmasına engel olan hukukî eksikliğin bilinmemesi ya da bilinmesinin gerekmemesi anlamına gelir. Sübjektif bir durumdur ve doğrudan ispatı güç olduğundan kanun koyucu varlığını karine olarak kabul etmiştir. Böylece iyiniyet karinesi sayesinde ispat yükü, iyiniyetli olduğunu söyleyene değil, karşı tarafın kötüniyetli olduğunu iddia edene geçer.
İyiniyet karinesini kıran unsur özen yükümlülüğüdür. Kişiden, içinde bulunduğu durumun gerekleri ölçüsünde araştırma ve dikkat beklenir. Mesleği gereği o alanda uzman sayılan kişiden beklenen özen, sıradan bir kişiden beklenenden ağırdır. Beklenen özen gösterilmemişse iyiniyet iddiası dinlenmez ve kazanım korunmaz.
Uygulamada ikinci bir incelik daha vardır: olayın akışından ve karinelerden kişinin iyiniyet iddiasında bulunamayacağı anlaşılıyorsa, ayrıca kötüniyetin karşı tarafa ispat ettirilmesine gerek kalmaz; hâkim bu durumu kendiliğinden gözetebilir.
Yargıtay Kararları Işığında İyiniyet Karinesi
Aşağıda, iyiniyet karinesi uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 21.05.2025 tarih, 2024/225 E. – 2025/333 K. sayılı kararı: Kurul, kanun koyucunun iyiniyet aranan hâllerde “asıl olan onun varlığıdır” demek suretiyle iyiniyetin değil yokluğunun ispat edilmesi gerektiğini belirttiğini, böylece bir iyiniyet karinesi öngörüldüğünü açıklamıştır. Kararda, aksini iddia edenin bunu ispatlamak zorunda olduğu; buna karşılık iyiniyet iddiasında bulunan kişinin de gerekli özeni göstermiş olması gerektiği, özen göstermeyenin iyiniyet uyarınca hak kazanamayacağı vurgulanmıştır.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 24.06.2021 tarih, 2018/253 E. – 2021/849 K. sayılı kararı: Kurul, dürüstlük kuralı ile iyiniyetin birebir aynı nitelikte olmadığını ortaya koymuştur. Karara göre 3. maddede düzenlenen iyiniyet “hakların kazanılması” ile ilgiliyken, 2. maddedeki dürüst davranma “hakların kullanılması” ve “borçların yerine getirilmesinde” söz konusu olur. Bu ayrım, dilekçede hangi maddeye dayanılacağının doğru belirlenmesi bakımından belirleyicidir.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 15.02.2024 tarih, 2023/1797 E. – 2024/634 K. sayılı kararı: Dava konusu aracın davacının rızası dışında elinden çıktığı, satışların vekâlet verilen tarih ve onu izleyen günlerde art arda yapıldığı belirlenmiştir. Daire, araç alım satımıyla uğraşan davalı şirketin mesleki faaliyeti kapsamında gerekli özeni göstermeyerek aracı piyasa değerinin altında satın aldığını saptamış; özen göstermeyen kimsenin iyiniyet iddiasında bulunamayacağı gerekçesiyle davalıların iyiniyet savunmasına itibar edilemeyeceğini kabul ederek hükmü onamıştır.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 04.04.2007 tarih, 2007/195 E. – 2007/186 K. sayılı kararı: Mirasbırakanın annesi olan davalının, bağımsız bölümün oğluna satıldığını bilmediğini ileri sürdüğü olayda Kurul, bu savunmanın hayatın olağan akışına uygun düşmediğini belirlemiştir. Kurul, 1951 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararına atıfla iyiniyet iddiasında bulunamayacak kimsenin kötüniyetinin karşı tarafa ispat ettirilmesine gerek bulunmadığını vurgulamış ve davalı adına yapılan tescilin yolsuz olduğu sonucuna varmıştır.
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 29.12.2022 tarih, 2021/25351 E. – 2022/18064 K. sayılı kararı: Daire, maddenin ikinci cümlesi uyarınca durumun gereğine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimsenin iyiniyet iddiasında bulunamayacağını esas almıştır. Somut olayda davacının iyiniyetli olduğunun kabulü mümkün görülmediğinden davanın reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmiş; aksi yöndeki kabul hükmü usul ve kanuna aykırı bulunarak bozulmuştur.
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 26.03.2024 tarih, 2023/1709 E. – 2024/2463 K. sayılı kararı: Daire, halin icabından kendisinden beklenen özeni göstermediği anlaşılan kimsenin tapu siciline güven ilkesini düzenleyen hükümden yararlanamayacağını tereddütsüz kabul etmiştir. Kararda, son kayıt malikinin iktisabında iyiniyetli olup olmadığının taraf tanıklarının ayrıntılı biçimde yeniden dinlenmesi ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek kuşkuya yer bırakmayacak şekilde açıklığa kavuşturulması gerektiği belirtilerek eksik inceleme nedeniyle hüküm bozulmuştur.
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 28.04.2022 tarih, 2021/6274 E. – 2022/7751 K. sayılı kararı: Kararda yer alan karşı oyda, durumun gereğine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimsenin iyiniyet iddiasında bulunamayacağı hükmü dikkate alındığında davacının iyiniyetli kabul edilmesinin mümkün olmadığı belirtilmiştir. Bu görüşe göre yerel mahkemenin davanın reddine ilişkin kararının onanması gerekirdi; karşı oy, özen ölçütünün somut olayda nasıl uygulanacağını göstermesi bakımından yol göstericidir.
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 09.01.2024 tarih, 2023/3493 E. – 2024/86 K. sayılı kararı: Daire, dürüst davranma yükümlülüğünü hatırlattıktan sonra, içtihadı birleştirme kararına dayanarak önemli bir usul sonucunu vurgulamıştır: vakıa ve karinelerden iyiniyet iddiasında bulunamayacağı anlaşılan kimsenin kötüniyetinin diğer tarafa ispat ettirilmesine gerek kalmaz. Karara göre dava hakkının doğumunu sağlayan veya ortadan kaldıran iyiniyet ve kötüniyet, bu durumda mahkemece kendiliğinden gözetilebilir.
Kararların ortak çizgisi şudur: iyiniyet karinesi davalıyı korur, ancak özen ölçütü bu karineyi kolayca devre dışı bırakır. Özellikle meslekten kaynaklanan bilgi ve tecrübe, beklenen özeni ağırlaştırır.
Tapu ve Taşınır Devirlerinde Pratik Sonuçlar
Taşınmaz devirlerinde iyiniyet karinesi, tapu siciline güven ilkesinin uygulanıp uygulanmayacağını belirler. Rayicin belirgin biçimde altında kalan bedel, kısa aralıklarla yapılan zincirleme devirler, taraflar arasındaki yakın akrabalık ve devrin hemen öncesinde verilmiş vekâletnameler uygulamada karineyi zayıflatan ölçütlerdir.
Taşınırlarda ise ticari faaliyeti gereği o malın piyasasını bilen alıcıdan daha yüksek özen beklenir. Konuyla bağlantılı tartışmalar için muvazaalı tapu devri ve iptaline ilişkin yazımız ile tapu iptali ve tescili davasına ilişkin yazımız incelenebilir; dürüstlük kuralı çerçevesi için TMK 2 yazımıza bakılabilir.
Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Avukatı ile Süreç Yönetimi
İyiniyet karinesi, davalı tarafın elindeki en güçlü araçlardan biridir; ancak özen yükümlülüğü karşısında kolayca kırılabilir. Davacı tarafta ise strateji, kötüniyeti doğrudan ispatlamaya çalışmak yerine, karşı tarafın beklenen özeni göstermediğini ortaya koymak üzerine kurulmalıdır.
Pratikte yapılması gerekenler; devir bedeli ile rayiç bedeli karşılaştıran bir rapor sunmak, devir zincirinin tarihlerini kronolojik olarak göstermek, tarafların mesleki sıfatını ve bu sıfatın gerektirdiği özeni somutlaştırmak ve tanıkların bu noktalara yönelik olarak dinlenmesini talep etmektir. İçtihatları Yargıtay Karar Arama üzerinden inceleyebilir, hizmet alanlarımıza Çorum avukatı ve hukuki danışmanlık sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Çorum’da Çorum avukatı desteği arayanlar Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.
Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.
#Çorum Avukatı #Alaca Avukatı #Bayat Avukatı #Boğazkale Avukatı #Dodurga Avukatı #İskilip Avukatı #Kargı Avukatı #Laçin Avukatı #Mecitözü Avukatı #Oğuzlar Avukatı #Ortaköy Avukatı #Osmancık Avukatı #Sungurlu Avukatı #Uğurludağ Avukatı #Amasya Avukatı #Göynücek Avukatı #Gümüşhacıköy Avukatı #Hamamözü Avukatı #Merzifon Avukatı #Suluova Avukatı #Taşova Avukatı #Tokat Avukatı #Almus Avukatı #Artova Avukatı #Başçiftlik Avukatı #Erbaa Avukatı #Niksar Avukatı #Pazar Avukatı #Reşadiye Avukatı #Sulusaray Avukatı #Turhal Avukatı #Yeşilyurt Avukatı #Zile Avukatı #Yozgat Avukatı #Akdağmadeni Avukatı #Aydıncık Avukatı #Boğazlıyan Avukatı #Çandır Avukatı #Çayıralan Avukatı #Çekerek Avukatı #Kadışehri Avukatı #Saraykent Avukatı #Sarıkaya Avukatı #Sorgun Avukatı #Şefaatli Avukatı #Yenifakılı Avukatı #Yerköy Avukatı #Kırıkkale Avukatı #Bahşılı Avukatı #Balışeyh Avukatı #Çelebi Avukatı #Delice Avukatı #Karakeçili Avukatı #Keskin Avukatı #Sulakyurt Avukatı #Yahşihan Avukatı #Samsun Avukatı #Atakum Avukatı #Canik Avukatı #İlkadım Avukatı #Tekkeköy Avukatı #Alaçam Avukatı #Asarcık Avukatı #Ayvacık Avukatı #Bafra Avukatı #Çarşamba Avukatı #Havza Avukatı #Kavak Avukatı #Ladik Avukatı #Ondokuzmayıs Avukatı #Salıpazarı Avukatı #Terme Avukatı #Vezirköprü Avukatı #Yakakent Avukatı