İçeriğe atla 
Hâkimin takdir yetkisi, Türk Medeni Kanunu’nun 4. maddesinde düzenlenen ve kanunun bilinçli olarak esnek bıraktığı konularda devreye giren bir karar verme serbestisidir. Tazminat miktarının belirlenmesinden nafakanın tayinine, haklı sebebin değerlendirilmesinden sürelerin takdirine kadar pek çok uyuşmazlıkta sonucu doğrudan bu yetki belirler. Ancak serbesti keyfîlik değildir: hâkim hukuka ve hakkaniyete göre karar vermek, gerekçesini de kararda göstermek zorundadır. Bu nedenle talebin somut ölçütlerle desteklenmesi Çorum avukatı desteğiyle yürütülmesi gereken bir iştir.
TMK 4 Madde Metni (Tam Metin)
Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 4. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:
Madde 4 – III. Hâkimin takdir yetkisi
Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.
Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.
Hâkimin Takdir Yetkisi Hangi Hâllerde Doğar?
Madde üç ayrı durumu sayar: kanunun açıkça takdir yetkisi tanıdığı hâller, durumun gereklerinin göz önünde tutulmasının emredildiği hâller ve haklı sebeplerin değerlendirilmesinin gerektiği hâller. Her üçünde de ölçüt aynıdır: hukuka ve hakkaniyete uygunluk.
Hâkimin takdir yetkisi, kanun boşluğunun doldurulmasından farklıdır. Boşluk doldurmada uygulanacak bir hüküm yoktur ve hâkim kural koyar; takdir yetkisinde ise uygulanacak hüküm vardır, kanun yalnızca sonucun belirlenmesini hâkime bırakmıştır. Bu ayrım, temyiz denetiminin kapsamını da belirler.
Uygulamada en kritik nokta gerekçedir. Takdiri etkileyen nedenler kararda objektif biçimde gösterilmediğinde, sonuç isabetli olsa bile hüküm denetime elverişsiz hâle gelir.
Yargıtay Kararları Işığında Hâkimin Takdir Yetkisi
Aşağıda, hâkimin takdir yetkisi uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 29.03.2022 tarih, 2018/587 E. – 2022/412 K. sayılı kararı: Kurul, manevi tazminat miktarının belirlenmesinde her olaya göre değişebilecek özel hâl ve şartların bulunacağını, bu nedenle takdir hakkını etkileyecek nedenlerin karar yerinde objektif olarak gösterilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Kararda, kanunun takdir hakkı verdiği hususlarda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre hüküm vereceği hatırlatılmış; hükmedilecek paranın ceza niteliği taşımadığı, amacının zarar görende manevi huzur doğurmak olduğu ve sınırının bu amaca göre belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 29.03.2022 tarih, 2022/144 E. – 2022/408 K. sayılı kararı: Boşanmaya sebebiyet veren olaylarda erkeğin ağır kusurlu olduğu ve olayların kadının kişilik haklarına saldırı teşkil ettiği belirlenen dosyada Kurul, hâkimin kusurun ağırlığı, tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile hakkaniyet ilkesi gereği uygun bir maddi ve manevi tazminata hükmetme yetkisine sahip olduğunu belirtmiştir. Kurul ayrıca bu takdir hakkının maddi hukuktan kaynaklandığını ve hukukî sonuca yönelik olduğunu, dolayısıyla Yargıtayın mutlak denetim yetkisinin bulunduğunu tespit etmiştir.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 16.01.2024 tarih, 2023/9424 E. – 2024/263 K. sayılı kararı: Daire, tarafların tespit edilen ekonomik ve sosyal durumları, boşanmaya yol açan olaylardaki kusur dereceleri, paranın alım gücü ile ihlal edilen mevcut ve beklenen menfaatlerin kapsamını değerlendirmiştir. Kadın yararına hükmolunan maddi ve manevi tazminatın bozma ilamındaki ilkelere ve bozmanın amacına uygun olmadığı ve az olduğu sonucuna varan Daire, hakkaniyet ilkesi ile ilgili borçlar hukuku hükümleri nazara alınarak daha uygun miktarda tazminat takdiri gerektiği gerekçesiyle hükmü bozmuştur.
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 05.02.2018 tarih, 2016/3749 E. – 2018/553 K. sayılı kararı: Aynı hastanede görev yapan iki hekim arasında geçen olayda davalının, davacıya bağırarak hakaret içeren sözler söylediği ve ceza mahkemesinde mahkûm olduğu belirlenmiştir. Daire, hâkimin manevi tazminatın miktarını tayin ederken eylemin özelliği yanında tarafların kusur oranını, sıfatını ve sosyal-ekonomik durumlarını dikkate alması gerektiğini belirtmiş; somut olayda hükmedilen miktarı fazla bularak daha alt düzeyde tazminata karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle hükmü bozmuştur.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 07.06.2023 tarih, 2023/2910 E. – 2023/3074 K. sayılı kararı: Daire, kanun yararına bozma yolunun olağanüstü bir kanun yolu olduğunu ve ancak maddî hukukun yanlış tespit edilmesi veya kanunda açıklanan hususlara açık aykırılık hâlinde işletilebileceğini belirtmiştir. Kararda, takdir yetkisini düzenleyen hüküm hatırlatılarak delillerin takdiri ve değerlendirilmesinin tamamen mahkemeye ait olduğu vurgulanmış; ileri sürülen sebepler bu kapsamda görüldüğünden kanun yararına bozma istemi reddedilmiştir.
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 05.03.2026 tarih, 2025/5225 E. – 2026/1276 K. sayılı kararı: Daire, hukukun uygulanması ve kaynaklarını düzenleyen 1. madde ile takdir yetkisini düzenleyen 4. maddeyi birlikte ele almıştır. Karara göre hâkim, kanunda uygulanabilir hüküm bulunmadığında sırasıyla örf ve âdet hukukuna ve kendi koyacağı kurala başvurur; buna karşılık kanunun takdir yetkisi tanıdığı konularda hukuka ve hakkaniyete göre karar verir. Karar, iki kurumun sınırını göstermesi bakımından yol göstericidir.
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 12.01.2023 tarih, 2022/5472 E. – 2023/150 K. sayılı kararı: Kararda aktarılan bozma ilamında, mahkemenin anılan yasa hükümleri gereğince uygulama yaparak hüküm kurması gerekirken tamamen sübjektif değerlendirmelerle ve yasal olmayan bir gerekçeyle karar verdiği tespit edilmiştir. Daire bu nedenle hükmü bozmuş; bozmaya uyularak yapılan yargılamada ise taşınmazda fiilî taksim bulunduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Karar, takdir yetkisinin yasal çerçeve içinde kullanılması gerektiğini göstermektedir.
Kararların ortak çizgisi şudur: takdir yetkisi mutlak değildir. Yargıtay hem ölçütlerin doğru seçilip seçilmediğini hem de sonucun hakkaniyete uygun olup olmadığını denetler; gerekçesiz takdir ise tek başına bozma sebebidir.
Dilekçede Takdir Yetkisini Yönlendirmenin Yolu
Takdir yetkisinin kullanılacağı dosyalarda talep miktarını yazmak yeterli değildir. Tarafların gelir ve malvarlığı durumu, kusur oranları, olayın ağırlığı, paranın alım gücündeki değişim ve benzer dosyalarda hükmedilen miktarlar somut biçimde ortaya konmalıdır.
Boşanma davalarında bu ölçütlerin nasıl işlediği boşanmada manevi tazminat şartlarına ilişkin yazımızda, nafaka bakımından ise boşanmada nafaka türlerine ilişkin yazımızda ele alınmıştır. Kaynak sıralamasıyla ilişkisi için TMK 1 yazımıza bakılabilir.
Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Avukatı ile Süreç Yönetimi
Hâkimin takdir yetkisi, dosyanın sonucunu rakamsal olarak belirleyen en önemli kurumdur. Yargıtay denetiminde en sık rastlanan iki hata, takdiri etkileyen nedenlerin kararda objektif olarak gösterilmemesi ve belirlenen miktarın tarafların ekonomik durumu ile kusur dengesine göre açıkça az ya da fazla olmasıdır.
Pratikte yapılması gerekenler; ekonomik ve sosyal durum araştırmasının eksiksiz yaptırılmasını istemek, kusur dağılımını delillerle somutlaştırmak, talep edilen miktarın dayandığı ölçütleri dilekçede kalem kalem göstermek ve emsal kararları künyesiyle sunmaktır. İçtihatları Yargıtay Karar Arama üzerinden inceleyebilir, hizmet alanlarımıza Çorum avukatı ve hukuki danışmanlık sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Çorum’da Çorum avukatı desteği arayanlar Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.
Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.
#Çorum Avukatı #Alaca Avukatı #Bayat Avukatı #Boğazkale Avukatı #Dodurga Avukatı #İskilip Avukatı #Kargı Avukatı #Laçin Avukatı #Mecitözü Avukatı #Oğuzlar Avukatı #Ortaköy Avukatı #Osmancık Avukatı #Sungurlu Avukatı #Uğurludağ Avukatı #Amasya Avukatı #Göynücek Avukatı #Gümüşhacıköy Avukatı #Hamamözü Avukatı #Merzifon Avukatı #Suluova Avukatı #Taşova Avukatı #Tokat Avukatı #Almus Avukatı #Artova Avukatı #Başçiftlik Avukatı #Erbaa Avukatı #Niksar Avukatı #Pazar Avukatı #Reşadiye Avukatı #Sulusaray Avukatı #Turhal Avukatı #Yeşilyurt Avukatı #Zile Avukatı #Yozgat Avukatı #Akdağmadeni Avukatı #Aydıncık Avukatı #Boğazlıyan Avukatı #Çandır Avukatı #Çayıralan Avukatı #Çekerek Avukatı #Kadışehri Avukatı #Saraykent Avukatı #Sarıkaya Avukatı #Sorgun Avukatı #Şefaatli Avukatı #Yenifakılı Avukatı #Yerköy Avukatı #Kırıkkale Avukatı #Bahşılı Avukatı #Balışeyh Avukatı #Çelebi Avukatı #Delice Avukatı #Karakeçili Avukatı #Keskin Avukatı #Sulakyurt Avukatı #Yahşihan Avukatı #Samsun Avukatı #Atakum Avukatı #Canik Avukatı #İlkadım Avukatı #Tekkeköy Avukatı #Alaçam Avukatı #Asarcık Avukatı #Ayvacık Avukatı #Bafra Avukatı #Çarşamba Avukatı #Havza Avukatı #Kavak Avukatı #Ladik Avukatı #Ondokuzmayıs Avukatı #Salıpazarı Avukatı #Terme Avukatı #Vezirköprü Avukatı #Yakakent Avukatı