Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı TMK 2 | Çorum Avukatı

Hakkın kötüye kullanılması yasağı, Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesinde dürüstlük kuralıyla birlikte düzenlenen ve özel hukukun tamamında geçerli olan temel bir sınırlamadır. Hukuk düzeninin tanıdığı bir hak, amacına aykırı biçimde ve başkasına zarar verecek şekilde kullanıldığında artık korunmaz. Bu hüküm emredici nitelikte olduğundan taraflar sözleşmeyle uygulanmayacağını kararlaştıramaz; bu yönüyle savunma stratejisinin kurulmasında Çorum avukatı desteği belirleyici olur.

TMK 2 Madde Metni (Tam Metin)

Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:

Madde 2 – I. Dürüst davranma

Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.

Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.

Dürüstlük Kuralı ile Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağının İlişkisi

Maddenin birinci cümlesi dürüstlük kuralını, ikinci cümlesi ise hakkın kötüye kullanılması yasağını düzenler. Dürüstlük kuralı yalnızca hakların kullanılmasında değil, borçların ifasında da geçerlidir; sözleşmelerin ve kanunların yorumlanmasında da işlev görür. Yasak ise yalnızca hakların kullanılması söz konusu olduğunda devreye girer.

Ölçüt objektiftir: hak sahibinin zarar verme kastıyla hareket edip etmediği aranmaz. Önemli olan, hakkın dürüstlük kurallarına aykırı kullanılması sonucunda başkasının zarar görmesidir. Bu nedenle değerlendirme, dürüst, makul ve sonuçlarını öngören orta zekâlı bir kişinin benzer durumda izleyeceği davranış çizgisine göre yapılır.

Hüküm kamu düzenine ilişkindir ve emredicidir. Bu nedenle hâkim, dosyadaki bilgi ve belgelerden aykırılığı tespit ediyorsa taraflarca ileri sürülmemiş olsa bile kendiliğinden dikkate almak zorundadır.

Yargıtay Kararları Işığında Hakkın Kötüye Kullanılması

Aşağıda, hakkın kötüye kullanılması yasağı uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 24.06.2021 tarih, 2017/1270 E. – 2021/846 K. sayılı kararı: Kurul, dürüstlük kuralı ile hakkın kötüye kullanılması yasağının hakların kullanılmasına genel bir sınırlama getirdiğini, hukuk düzenince tanınmış bir hakkın amacına aykırı kullanılmasının bu kuralla bağdaşmayacağını belirtmiştir. Kurul ayrıca, her uyuşmazlığın bu ilkeden yola çıkılarak çözülmeye çalışılmasının doğru olmadığını; İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 25.01.1984 tarihli ve 1983/3 E., 1984/1 K. sayılı kararına atıfla, hükmün ancak hakkın kullanılmasının açıkça adaletsizlik oluşturduğu ve başka tüm hukukî yolların kapalı olduğu istisnai hâllerde uygulanacağını vurgulamıştır.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 02.11.2022 tarih, 2020/667 E. – 2022/1432 K. sayılı kararı: Kurul, maddenin kamu düzeni ihtiyaç ve gerekleri nedeniyle konulduğunu ve emredici nitelikte olduğunu tespit etmiştir. Buna göre taraflar aralarındaki ilişkide bu kuralların uygulanmayacağını kararlaştıramaz. Kurul, aykırı davranışın doğrudan hakkın mevcudiyetini ortadan kaldırdığı için bir itiraz teşkil ettiğini ve hâkimin dosyadan tespit etmesi hâlinde ileri sürülmese bile kendiliğinden dikkate alması gerektiğini belirtmiştir.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 08.10.2025 tarih, 2025/26 E. – 2025/608 K. sayılı kararı: Kurul, aynı ilkeleri yineleyerek hükmün sözleşmeyle bertaraf edilemeyeceğini ve resen uygulanacağını teyit etmiştir. Kararda, bu yaklaşımın Kurulun 17.11.2020 tarihli ve 2018/5-8 E., 2020/891 K. ile 24.11.2020 tarihli ve 2017/5-2547 E., 2020/927 K. sayılı kararlarında da benimsendiği belirtilmiştir. Karar, istikrarlı içtihadın güncel teyidi olması bakımından önemlidir.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 09.03.2021 tarih, 2017/2501 E. – 2021/233 K. sayılı kararı: Kurul, bir hakkın kullanılmasında dürüstlük kuralına uyulmamasının yaptırımının, o hakkın açıkça kötüye kullanılmış sayılması ve hukuken korunmaması olduğunu açıklamıştır. Kararda yasağın yalnızca hakların kötü kullanılması hâlinde söz konusu olduğu; buna karşılık dürüstlük kuralının hakların kullanılması yanında borçların ifası ile işlemlerin ve kanunların yorumlanmasını da kapsadığı, dolayısıyla çok daha geniş bir uygulama alanına sahip olduğu vurgulanmıştır.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 26.11.2019 tarih, 2017/2362 E. – 2019/1202 K. sayılı kararı: Kamulaştırma bedelinin artırılması amacıyla taşınmaz üzerine çok yeni zeytin fidanları dikildiği ileri sürülen olayda Kurul, kıymet takdir komisyonu raporunda fidanlardan söz edilmediğini ve benzer dosyalarda poşeti çıkarılmamış, sulama sistemi bulunmayan fidanlar tespit edildiğini belirlemiştir. Kurul, eylemin dürüstlük kuralına aykırı biçimde haksız kazanç elde etme amacı taşıdığını ve maddeye aykırılık oluşturduğunu kabul ederek dikilen fidanlara bedel verilemeyeceği sonucuna varmıştır.
• Yargıtay 13. Hukuk Dairesi 31.10.2017 tarih, 2015/22850 E. – 2017/10469 K. sayılı kararı: Davacı, verdiği vekâletnamenin kötüye kullanıldığını ileri sürerek taşınmazın rayiç bedelini istemiş; davalı ise vekâletnamenin taraflar arasındaki satıştan sonra işlemlerin tamamlanması için verildiğini savunmuştur. Daire, davalının iddiasını önceki tarihli yazılı satış sözleşmesiyle ispatladığını, davacının hissesini bedelini alarak sattığını belirlemiş; bu durumda sonradan düzenlenen vekâletnameye dayanarak alacak istenmesinin dürüstlükle bağdaşmadığını kabul ederek davanın reddi gerektiği gerekçesiyle hükmü bozmuştur.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 26.05.2021 tarih, 2021/1573 E. – 2021/5531 K. sayılı kararı: Daire, bir hakkın dürüstlük kuralına aykırı kullanılarak başkasına zarar verilmesinin hakkın kötüye kullanımını oluşturduğunu, ölçütün hak sahibinin zarar verme kastı değil hakkın aykırı kullanımı sonucu doğan zarar olduğunu belirtmiştir. Somut olayda kiracının, kiralananı kullandığı dönem ve makul süre kira bedeliyle sorumlu tutulması gerekirken sözleşme süresinin tamamına ilişkin kira bedelinden sorumlu tutulmasını hakkın kötüye kullanımına yol açacak nitelikte bularak hükmü bozmuştur.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 23.09.2020 tarih, 2017/1251 E. – 2020/673 K. sayılı kararı: Kurul, dürüstlük kuralının bir davranış kuralı olarak yalnızca hakların kullanılmasında değil borçların ifası sırasında da uyulması gereken bir kural olduğunu belirtmiştir. Kararda, hukuk düzeni tarafından tanınmış bir hakkın amacına aykırı kullanılmasının dürüstlük kuralıyla bağdaşmayacağı ve böylece hakkın kötüye kullanılmış olacağı; aykırılığın her olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Kararların ortak çizgisi nettir: hüküm emredicidir ve resen uygulanır; ancak olağanüstü bir düzeltici işlev gördüğü için her uyuşmazlıkta değil, yalnızca başka hukukî yolun kalmadığı istisnai hâllerde devreye girer.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Görünümler

Bedeli ödenmiş bir devirden sonra vekâletnameye dayanarak alacak istenmesi, kamulaştırma bedelini şişirmeye yönelik sonradan yapılan yatırımlar, sözleşmenin erken sona ermesine rağmen tüm süre bedelinin talep edilmesi ve uzun süre sessiz kalındıktan sonra hakkın ileri sürülmesi uygulamada en çok rastlanan görünümlerdir.

Benzer tartışmalar tapu ve miras uyuşmazlıklarında da karşımıza çıkar; muvazaalı tapu devri ve iptaline ilişkin yazımız ile tenkis davası ve saklı paya ilişkin yazımız bu açıdan birlikte okunabilir. Hukukun kaynakları çerçevesi için TMK 1 yazımıza bakılabilir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Avukatı ile Süreç Yönetimi

Hakkın kötüye kullanılması yasağı, dilekçelerde sıkça anılan ancak nadiren doğru kurgulanan bir savunmadır. Yargıtay, hükmü olağanüstü ve tamamlayıcı bir imkân olarak görür; bu nedenle “hakkaniyete aykırı” demek yeterli değildir. Hangi hakkın, hangi amaçla tanındığı ve somut kullanımın bu amaçtan nasıl saptığı gösterilmelidir.

Pratikte yapılması gerekenler; hakkın dayandığı sözleşme ve belgeleri kronolojik olarak dosyaya sunmak, karşı tarafın önceki davranışlarıyla çelişkisini somutlaştırmak, zararın hangi davranıştan doğduğunu açıkça kurmak ve iddianın itiraz niteliğinde olduğunu belirterek hâkimin resen değerlendirmesini talep etmektir. İçtihatları Yargıtay Karar Arama üzerinden inceleyebilir, hizmet alanlarımıza Çorum avukatı ve hukuki danışmanlık sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Çorum’da Çorum avukatı desteği arayanlar Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.

#Çorum Avukatı #Alaca Avukatı #Bayat Avukatı #Boğazkale Avukatı #Dodurga Avukatı #İskilip Avukatı #Kargı Avukatı #Laçin Avukatı #Mecitözü Avukatı #Oğuzlar Avukatı #Ortaköy Avukatı #Osmancık Avukatı #Sungurlu Avukatı #Uğurludağ Avukatı #Amasya Avukatı #Göynücek Avukatı #Gümüşhacıköy Avukatı #Hamamözü Avukatı #Merzifon Avukatı #Suluova Avukatı #Taşova Avukatı #Tokat Avukatı #Almus Avukatı #Artova Avukatı #Başçiftlik Avukatı #Erbaa Avukatı #Niksar Avukatı #Pazar Avukatı #Reşadiye Avukatı #Sulusaray Avukatı #Turhal Avukatı #Yeşilyurt Avukatı #Zile Avukatı #Yozgat Avukatı #Akdağmadeni Avukatı #Aydıncık Avukatı #Boğazlıyan Avukatı #Çandır Avukatı #Çayıralan Avukatı #Çekerek Avukatı #Kadışehri Avukatı #Saraykent Avukatı #Sarıkaya Avukatı #Sorgun Avukatı #Şefaatli Avukatı #Yenifakılı Avukatı #Yerköy Avukatı #Kırıkkale Avukatı #Bahşılı Avukatı #Balışeyh Avukatı #Çelebi Avukatı #Delice Avukatı #Karakeçili Avukatı #Keskin Avukatı #Sulakyurt Avukatı #Yahşihan Avukatı #Samsun Avukatı #Atakum Avukatı #Canik Avukatı #İlkadım Avukatı #Tekkeköy Avukatı #Alaçam Avukatı #Asarcık Avukatı #Ayvacık Avukatı #Bafra Avukatı #Çarşamba Avukatı #Havza Avukatı #Kavak Avukatı #Ladik Avukatı #Ondokuzmayıs Avukatı #Salıpazarı Avukatı #Terme Avukatı #Vezirköprü Avukatı #Yakakent Avukatı