Tenkis Davası Saklı Pay Hesabı ve Hak Düşürücü Süre

Tenkis davası saklı pay hakkı zedelenen mirasçıların başvurduğu, mirasbırakanın tasarruf edebileceği sınırı aşan kazandırmalarının yasal sınıra çekilmesini sağlayan yenilik doğurucu bir davadır. Dava hem ölüme bağlı tasarruflara hem de sağlararası kazandırmalara karşı açılabilir ve sonuçları geçmişe etkilidir.

Davanın kaderini belirleyen iki teknik başlık vardır: net terekenin doğru hesaplanması ve bir yıllık hak düşürücü sürenin kaçırılmaması. Süre kamu düzenine ilişkin olduğundan taraflarca ileri sürülmese bile resen dikkate alınır; bu nedenle mirasbırakanın ölümünden sonra zaman kaybetmeden bir Çorum miras avukatı ile değerlendirme yapılmalıdır.

TMK 560. Madde Metni (Tam Metin)

Konunun yasal dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 560. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:

Madde 560 – 1. Genel olarak

Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler.

Yasal mirasçıların paylarına ilişkin olarak tasarrufta yer alan kurallar, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, sadece paylaştırma kuralları sayılır.

Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.

Tenkis Davası Saklı Pay Oranları ve Tereke Hesabı

Saklı pay oranları Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesinde belirlenmiştir: altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü. Kardeşlerin saklı payı ise 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırılmıştır.

Saklı payın zedelenip zedelenmediği, ancak kazandırma konusu tereke ile kazandırma dışı terekenin tümünün bilinmesiyle anlaşılabilir. Terekenin aktifi, mirasbırakanın ölüm tarihinde bıraktığı malvarlığı değerleri ile iadeye ve tenkise tabi kazandırmalardan oluşur. Pasifi ise mirasbırakanın borçları, bakmakla yükümlü olduğu kişilerin üç aylık nafakası, defter tutma, mühürleme ve cenaze giderleridir.

Aktiften bu borçların indirilmesiyle net tereke bulunur; ardından mirasın açıldığı tarihteki fiyatlara göre değerleme yapılarak parasal büyüklük belirlenir. Tasarruf oranı aşılmışsa, tasarrufun niteliğine göre kazandırmada saklı payları zedeleme kastının bulunup bulunmadığı objektif ve sübjektif unsurlarla araştırılır; zira tasarruf oranını aşan her kazandırmada zedeleme kastından söz edilemez.

Hak Düşürücü Süre ve Tenkis Def’i

Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Öğrenme tarihi uygulamada tanık beyanları, ihtarnameler ve önceki dava dosyalarıyla belirlenmektedir.

Buna karşılık tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir; yani kendisine karşı dava açılan saklı pay sahibi, süre geçmiş olsa dahi savunma olarak tenkis itirazında bulunabilir. Mirasın paylaşımına ilişkin diğer yollar için ortaklığın giderilmesi davası ve mirasın reddi ve sonuçları yazılarımız incelenebilir.

Yargıtay Kararları Işığında Uygulama

Aşağıda, tenkis davası saklı pay uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 12.11.2020 tarih, 2020/2954 E. – 2020/5969 K. sayılı kararı: Daire, tenkis davasının saklı payları zedeleyen ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmaların yasal sınıra çekilmesini amaçlayan, öncesine etkili ve yenilik doğurucu bir dava olduğunu belirtmiştir. Kararda terekenin aktif ve pasif kalemleri tek tek sayılmış, aktiften borçların indirilmesiyle net terekenin bulunacağı ve mirasın açıldığı tarihteki fiyatlara göre değerleme yapılacağı açıklanmıştır. Ayrıca tasarruf oranını aşan her kazandırmada saklı payları zedeleme kastının varlığından söz edilemeyeceği vurgulanmıştır.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 25.03.2025 tarih, 2025/260 E. – 2025/1642 K. sayılı kararı: Daire, tenkis davasının dinlenebilmesi için öncelikli koşulun mirasbırakanın bir kazandırma işlemiyle saklı pay sahiplerinin haklarını zedelemiş olması olduğunu tekrarlamıştır. Somut olayda, senetsizden tespit gören taşınmazların hangi muristen ne şekilde edinildiğinin hâkimin davayı aydınlatma ödevi çerçevesinde davacı tarafa açıklattırılması gerektiği belirtilmiştir. Bu taşınmazların tenkise tabi olup olmadığı belirlenmeden ve hak düşürücü süre incelenmeden karar verilmesi noksan inceleme sayılarak hüküm bozulmuştur.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 27.04.2022 tarih, 2020/3002 E. – 2022/3575 K. sayılı kararı: Dava, tenkis ve terditli olarak muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir. Mahkeme, davacının daha önce açtığı tapu iptali davasının tarihi ile o davada tanık olarak dinlenen kişinin “davacıya bir mal verilmediğini murisin ölümünden bir ay kadar önce öğrendik” şeklindeki beyanını birlikte değerlendirmiştir. Bu değerlendirme sonucunda bir yıllık hak düşürücü sürenin geçtiği kabul edilerek tenkis isteğinin reddi doğru bulunmuştur.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 22.04.2026 tarih, 2025/4572 E. – 2026/3339 K. sayılı kararı: Davacılar, murisin taşınmazını ikinci eşine satış suretiyle temlik ettiğini ve saklı paylarının zedelendiğini ileri sürmüştür. Mahkeme, murisin 18.06.2016 tarihinde öldüğünü, davacıların saklı paylarının zedelendiğini en geç 23.06.2016 tarihli ihtarname ile öğrendiklerini ve davanın 15.11.2017 tarihinde açıldığını saptamıştır. Bir yıllık hak düşürücü süre geçtiğinden dava reddedilmiş, istinaf başvurusu da esastan reddedilmiştir.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 13.01.2015 tarih, 2014/1606 E. – 2015/144 K. sayılı kararı: Daire, TMK’nın 571. maddesinde iki ayrı sürenin düzenlendiğini açıklamıştır: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl. Bu sürelerin hak düşürücü ve kamu düzenine ilişkin olduğu, tarafların ileri sürmesine gerek kalmadan resen gözetileceği vurgulanmıştır. Somut olayda tapu kaydına dayanak belgeler getirtilmeden davanın süresinde açılıp açılmadığının araştırılmaması eksiklik sayılmıştır.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 08.09.2015 tarih, 2014/969 E. – 2015/10480 K. sayılı kararı: Yerel mahkeme, tenkis isteğini hak düşürücü sürenin dolduğu gerekçesiyle reddetmiştir. Daire ise mirasbırakanın ölüm tarihi itibarıyla terekesinin araştırılması ve tenkise ilişkin ilkeler çerçevesinde inceleme yapılması gerektiğini belirtmiştir. Bu inceleme yapılmaksızın yanılgılı değerlendirmeyle davanın reddedilmesi isabetsiz bulunarak karar bozulmuştur.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 19.09.2018 tarih, 2015/14142 E. – 2018/12582 K. sayılı kararı: Daire, izlenmesi gereken sırayı net biçimde ortaya koymuştur: önce taraf delilleri toplanmalı ve tanıklar dinlenmeli, ardından bir yıllık hak düşürücü sürenin dava tarihi itibarıyla geçip geçmediği tespit edilmelidir. Dava süresinde açılmışsa TMK’nın 565/4. maddesi gereğince mirasbırakanın temliki, davacının saklı payını zedeleme kastıyla yapıp yapmadığı saptanmalıdır. Zedeleme kastı belirlenirse tenkis hesabı yapılmalıdır; bu sıra izlenmeden kurulan hüküm bozulmuştur.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 05.03.2015 tarih, 2014/9836 E. – 2015/3575 K. sayılı kararı: Daire, tenkis davası açma hakkının saklı payların zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren on yıl geçmekle düşeceğini belirtmiştir. Kararın asıl önemi, bu sürelere rağmen tenkis iddiasının def’i yoluyla her zaman ileri sürülebileceğinin açıkça vurgulanmasıdır. Böylece süre geçmiş olsa dahi savunma yoluyla tenkis itirazının dinlenebileceği ortaya konmuştur.

Kararların tam metinlerine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Miras Avukatı ile Süreç Yönetimi

Tenkis davası saklı pay uyuşmazlıklarında ilk iş, mirasbırakanın ölüm tarihi ile öğrenme tarihini belgeyle sabitlemektir. Veraset ilamı, nüfus kayıt örneği, tapu kayıtları ve akde dayanak belgeler ile banka hesap hareketleri dosyanın omurgasını oluşturur. Tapu müdürlüğünden temlik işlemine ait resmî senet ve ekleri mutlaka istenmelidir.

İkinci adım tereke envanteridir: taşınmazlar, araçlar, banka mevduatı, şirket payları ve mirasbırakanın sağlığında yaptığı bağışlar listelenmeli; borçlar ve cenaze giderleri pasif olarak gösterilmelidir. Tapu iptali ve tescil talebiyle terditli dava açılması da sıkça başvurulan bir yoldur. Çorum’da Çorum miras avukatı desteği arayanlar, ortaklığın giderilmesi davaları sayfamız üzerinden bilgi alarak Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.

#Çorum Miras Avukatı #Alaca Miras Avukatı #Bayat Miras Avukatı #Boğazkale Miras Avukatı #Dodurga Miras Avukatı #İskilip Miras Avukatı #Kargı Miras Avukatı #Laçin Miras Avukatı #Mecitözü Miras Avukatı #Oğuzlar Miras Avukatı #Ortaköy Miras Avukatı #Osmancık Miras Avukatı #Sungurlu Miras Avukatı #Uğurludağ Miras Avukatı #Amasya Miras Avukatı #Göynücek Miras Avukatı #Gümüşhacıköy Miras Avukatı #Hamamözü Miras Avukatı #Merzifon Miras Avukatı #Suluova Miras Avukatı #Taşova Miras Avukatı #Tokat Miras Avukatı #Almus Miras Avukatı #Artova Miras Avukatı #Başçiftlik Miras Avukatı #Erbaa Miras Avukatı #Niksar Miras Avukatı #Pazar Miras Avukatı #Reşadiye Miras Avukatı #Sulusaray Miras Avukatı #Turhal Miras Avukatı #Yeşilyurt Miras Avukatı #Zile Miras Avukatı #Yozgat Miras Avukatı #Akdağmadeni Miras Avukatı #Aydıncık Miras Avukatı #Boğazlıyan Miras Avukatı #Çandır Miras Avukatı #Çayıralan Miras Avukatı #Çekerek Miras Avukatı #Kadışehri Miras Avukatı #Saraykent Miras Avukatı #Sarıkaya Miras Avukatı #Sorgun Miras Avukatı #Şefaatli Miras Avukatı #Yenifakılı Miras Avukatı #Yerköy Miras Avukatı #Kırıkkale Miras Avukatı #Bahşılı Miras Avukatı #Balışeyh Miras Avukatı #Çelebi Miras Avukatı #Delice Miras Avukatı #Karakeçili Miras Avukatı #Keskin Miras Avukatı #Sulakyurt Miras Avukatı #Yahşihan Miras Avukatı #Samsun Miras Avukatı #Atakum Miras Avukatı #Canik Miras Avukatı #İlkadım Miras Avukatı #Tekkeköy Miras Avukatı #Alaçam Miras Avukatı #Asarcık Miras Avukatı #Ayvacık Miras Avukatı #Bafra Miras Avukatı #Çarşamba Miras Avukatı #Havza Miras Avukatı #Kavak Miras Avukatı #Ladik Miras Avukatı #Ondokuzmayıs Miras Avukatı #Salıpazarı Miras Avukatı #Terme Miras Avukatı #Vezirköprü Miras Avukatı #Yakakent Miras Avukatı