İçeriğe atla 
Fiil ehliyeti, Türk Medeni Kanunu’nun 9. maddesinde tanımlanan ve kişinin kendi eylemleriyle hak edinip borç altına girebilme yeterliliğini ifade eden kavramdır. Davranışlarının sebep ve sonuçlarını anlayabilme, değerlendirebilme ve ayırt edebilme kudreti bulunmayan bir kimsenin kendi iradesiyle hak kurabilmesinden söz edilemez. Bu nedenle ehliyetsizlik iddiası, özellikle tapu devirlerinde ve vekâletname ile yapılan işlemlerde davanın tümünü belirleyen bir iddiadır; sürecin baştan doğru kurgulanması Çorum avukatı desteğiyle yürütülmelidir.
TMK 9 Madde Metni (Tam Metin)
Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 9. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:
Madde 9 – 1. Kapsamı
Fiil ehliyetine sahip olan kimse, kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir.
Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.
Fiil Ehliyetinin Kapsamı ve Koşulları
Madde, hak elde edebilmeyi ve borç altına girebilmeyi doğrudan bu yeterliliğe bağlar. Kanun, bu yeterliliğin koşullarını izleyen maddelerde sayar: ayırt etme gücüne sahip olmak, ergin olmak ve kısıtlı bulunmamak. Üç koşuldan biri eksikse kişi kendi işlemleriyle hukukî sonuç doğuramaz.
Ayırt etme gücü nispi bir kavramdır; kişiye, eyleme ve işleme göre değişir. Bir kişi gündelik küçük işlemler bakımından yeterli sayılırken, taşınmaz devri gibi karmaşık bir işlem bakımından yetersiz kabul edilebilir. Bu nedenle değerlendirme işlem bazında yapılır.
Ehliyetsizlik iddiası kamu düzenine ilişkindir. Dosyada birden çok hukukî neden ileri sürülmüşse ehliyetsizlik önce incelenir; ehliyetsizlik saptanırsa diğer nedenlerin incelenmesine gerek kalmaz.
Yargıtay Kararları Işığında Fiil Ehliyeti
Aşağıda, fiil ehliyeti uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 18.06.2020 tarih, 2017/2694 E. – 2020/2862 K. sayılı kararı: Vasi tarafından açılan davada, uzun süredir demans hastası olan kısıtlının payının 2005 yılında düşük bir bedelle devredildiği ileri sürülmüştür. Daire, kararında maddeyi ve koşullarını ayrıntılı biçimde açıklamış; bir üniversite hastanesi raporunda işlem tarihinde ehliyetin bulunmadığının belirtildiğini, buna karşılık sonraki bir sağlık kurulu raporuyla kısıtlılığın kaldırıldığını ortaya koyarak çelişkili rapor durumunun değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 13.06.2019 tarih, 2016/3086 E. – 2019/3810 K. sayılı kararı: Davacı, ehliyetinin bulunmadığı dönemde alınan vekâletname kullanılarak taşınmazlarının devredildiğini ileri sürmüştür. Mahkeme, Adli Tıp Kurumu raporuyla vekâletname tarihinde ehliyetin mevcut olduğunun sabit olduğunu, iki taşınmazın kısıtlama kararından önce devredildiğini ve alıcıların iyiniyetli bulunduğunu, bir taşınmazın ise kısıtlılık kararından sonra devredildiğini belirleyerek davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 20.02.2020 tarih, 2016/15785 E. – 2020/1134 K. sayılı kararı: Ehliyetsizliğe dayalı tapu iptali ve tescil isteminin reddedildiği dosyada Daire, eksik inceleme bulunduğunu saptamıştır. Karara göre davacının vekâletnamenin düzenlendiği ve temlikin yapıldığı tarihlerde ehliyeti haiz olup olmadığına ilişkin Adli Tıp Kurumundan rapor alınması, ehliyetli olduğu saptanırsa diğer iddialar yönünden tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi gerekirken bu yapılmadan hüküm kurulması isabetsiz bulunmuştur.
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 11.06.2015 tarih, 2014/8644 E. – 2015/8690 K. sayılı kararı: Payını satış göstererek bedelsiz devrettiğini, akit tarihinde ehliyetsiz olduğunu ve ayrıca hile yapıldığını ileri süren davacının davası reddedilmiştir. Daire, ehliyetsizliğin kamu düzeniyle ilgili olduğunu ve saptanması hâlinde öteki nedenlerin incelenmesine gerek kalmayacağını belirterek, davacının yatalak olması nedeniyle dosyanın ilgili ihtisas kuruluna gönderilmesi gerektiğini vurgulamış ve eksik soruşturma nedeniyle hükmü bozmuştur.
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 02.04.2018 tarih, 2015/8965 E. – 2018/8619 K. sayılı kararı: Daire, davada dayanılan maddi olaylar bakımından birkaç hukukî nedenin bir arada gösterilmesinde ilke olarak aykırılık bulunmadığını, ancak ehliyetsizlik nedeniyle tapu iptali davalarının kamu düzenine yönelik olması nedeniyle öncelikle incelenmesinin zorunlu olduğunu belirtmiştir. Kararda, işlem tarihleri itibarıyla davacının medeni haklarını kullanabilir durumda olup olmadığının ilgili ihtisas kurulundan sorulması gerektiği vurgulanmıştır.
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 28.09.2022 tarih, 2022/3178 E. – 2022/6194 K. sayılı kararı: Dosyada hem muris muvazaası hem de ehliyetsizlik iddiası ileri sürülmüştür. Bölge adliye mahkemesi, temliki yapan kişinin sağ olması nedeniyle muris muvazaasına dayalı davanın dinlenme olanağı bulunmadığını; ehliyetsizlik yönünden ise alınan hastane raporuna göre ehliyeti etkileyecek bir hastalığın bulunmadığını belirleyerek davanın reddine karar vermiş, istinaf başvurusu esastan reddedilmiştir.
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 10.03.2022 tarih, 2021/10474 E. – 2022/1958 K. sayılı kararı: Ehliyetsizliğe dayalı tapu iptali ve tescil istemiyle açılan davada bölge adliye mahkemesi, Adli Tıp Kurumu raporuyla davacının işlem tarihinde ehliyeti haiz olduğunun anlaşıldığını belirlemiştir. İddianın ispatlanamadığı gözetilerek davanın reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusu esastan reddedilmiştir.
Kararların ortak çizgisi şudur: iddia soyut beyanla değil, işlem tarihine özgü bilirkişi raporuyla ispatlanır. Dosyaya sağlık kurulu raporları, hasta müşahede kâğıtları ve reçeteler eklenmeden alınan rapor eksik kabul edilir.
Ehliyetsizlik Davalarında İzlenecek Yol
Dava dilekçesinde işlem tarihi açıkça belirtilmeli, o tarihe ilişkin tıbbi belgeler toplanmalı ve raporun işlem tarihine özgü olarak düzenlenmesi talep edilmelidir. Vekâletname ile yapılan devirlerde hem vekâletnamenin düzenlendiği hem de temlikin yapıldığı tarih ayrı ayrı sorulmalıdır.
İkinci kritik nokta üçüncü kişinin durumudur: taşınmazı doğrudan devralan kişi tapu siciline güven ilkesinden yararlanamaz. Bu tartışmalar için tapu iptali ve tescili davasına ilişkin yazımız ile muvazaalı tapu devri ve iptaline ilişkin yazımız incelenebilir; iyiniyet ölçütü için TMK 3 yazımıza bakılabilir.
Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Avukatı ile Süreç Yönetimi
Fiil ehliyeti, bir hukukî işlemin geçerliliğini kökünden etkileyen koşuldur. Yargıtay denetiminde en sık görülen hata, ehliyetsizlik iddiası ileri sürülmesine rağmen işlem tarihine özgü rapor alınmadan ya da tıbbi belgeler toplanmadan hüküm kurulmasıdır; bu eksiklik tek başına bozma sebebidir.
Pratikte yapılması gerekenler; işlem tarihini ve türünü net belirtmek, hastane kayıtlarını ve varsa vesayet dosyasını dosyaya kazandırmak, raporun ilgili ihtisas kurulundan alınmasını talep etmek ve ehliyetsizlik iddiasının öncelikle incelenmesini istemektir. İçtihatları Yargıtay Karar Arama üzerinden inceleyebilir, hizmet alanlarımıza Çorum avukatı ve hukuki danışmanlık sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Çorum’da Çorum avukatı desteği arayanlar Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.
Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.
#Çorum Avukatı #Alaca Avukatı #Bayat Avukatı #Boğazkale Avukatı #Dodurga Avukatı #İskilip Avukatı #Kargı Avukatı #Laçin Avukatı #Mecitözü Avukatı #Oğuzlar Avukatı #Ortaköy Avukatı #Osmancık Avukatı #Sungurlu Avukatı #Uğurludağ Avukatı #Amasya Avukatı #Göynücek Avukatı #Gümüşhacıköy Avukatı #Hamamözü Avukatı #Merzifon Avukatı #Suluova Avukatı #Taşova Avukatı #Tokat Avukatı #Almus Avukatı #Artova Avukatı #Başçiftlik Avukatı #Erbaa Avukatı #Niksar Avukatı #Pazar Avukatı #Reşadiye Avukatı #Sulusaray Avukatı #Turhal Avukatı #Yeşilyurt Avukatı #Zile Avukatı #Yozgat Avukatı #Akdağmadeni Avukatı #Aydıncık Avukatı #Boğazlıyan Avukatı #Çandır Avukatı #Çayıralan Avukatı #Çekerek Avukatı #Kadışehri Avukatı #Saraykent Avukatı #Sarıkaya Avukatı #Sorgun Avukatı #Şefaatli Avukatı #Yenifakılı Avukatı #Yerköy Avukatı #Kırıkkale Avukatı #Bahşılı Avukatı #Balışeyh Avukatı #Çelebi Avukatı #Delice Avukatı #Karakeçili Avukatı #Keskin Avukatı #Sulakyurt Avukatı #Yahşihan Avukatı #Samsun Avukatı #Atakum Avukatı #Canik Avukatı #İlkadım Avukatı #Tekkeköy Avukatı #Alaçam Avukatı #Asarcık Avukatı #Ayvacık Avukatı #Bafra Avukatı #Çarşamba Avukatı #Havza Avukatı #Kavak Avukatı #Ladik Avukatı #Ondokuzmayıs Avukatı #Salıpazarı Avukatı #Terme Avukatı #Vezirköprü Avukatı #Yakakent Avukatı