İçeriğe atla 
Fiil ehliyetinin koşulları, Türk Medeni Kanunu’nun 10. maddesinde üç unsur hâlinde sayılmıştır: ayırt etme gücüne sahip olmak, ergin olmak ve kısıtlı bulunmamak. Üçü birlikte gerçekleştiğinde kişi kendi işlemleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir; biri eksikse işlem geçersizdir ya da yasal temsilcinin rızasına bağlıdır. Taşınmaz devirlerinden sözleşmelere kadar pek çok uyuşmazlıkta tartışma bu üç unsur üzerinden yürüdüğünden, dosyanın Çorum avukatı desteğiyle kurgulanması gerekir.
TMK 10 Madde Metni (Tam Metin)
Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 10. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:
Madde 10 – a. Genel olarak
Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır.
Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.
Fiil Ehliyetinin Koşulları Tek Tek Nelerdir?
Birinci koşul ayırt etme gücüdür. Kanun bunu olumsuz biçimde tanımlar: yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da benzer sebeplerle akla uygun davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes bu güce sahiptir. Güç nispidir; işleme ve kişiye göre değişir.
İkinci koşul erginliktir. Erginlik kural olarak on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; ayrıca evlenme kişiyi ergin kılar ve mahkeme kararıyla ergin kılınma da mümkündür. Üçüncü koşul ise kısıtlı olmamaktır; vesayet altına alınan kişi ergin ve ayırt etme gücüne sahip olsa dahi tam ehliyetli sayılmaz.
Bu üç koşul, fiil ehliyetinin koşulları bakımından birbirini tamamlar. Eksikliğin türüne göre sonuç değişir: ayırt etme gücü yoksa işlem kesin hükümsüzdür; ayırt etme gücü varsa ancak kişi küçük veya kısıtlıysa işlem yasal temsilcinin rızasına bağlıdır.
Yargıtay Kararları Işığında Fiil Ehliyetinin Koşulları
Aşağıda, fiil ehliyetinin koşulları uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 19.09.2023 tarih, 2022/7024 E. – 2023/8377 K. sayılı kararı: Daire, değerlendirmesinde ehliyete ilişkin hükümleri bir zincir hâlinde ele almıştır. Karara göre ehliyete sahip kişi kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilir; bu ehliyet ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişide bulunur; erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar ve evlenme kişiyi ergin kılar; ayırt etme gücü ise ancak kanunda sayılan sebeplerle ortadan kalkar.
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 19.01.2022 tarih, 2021/421 E. – 2022/436 K. sayılı kararı: Daire, ayırt etme gücünün nispi bir kavram olduğunu ve kişiye, eylem ile işleme göre değiştiğini vurgulamıştır. Bu nedenle en yetkili sağlık kurulundan rapor alınması gerektiği belirtilmiş; somut olayda davacının satış işlemi tarihinde ehliyeti haiz olmadığı raporla saptanmıştır. Davalı taşınmazı ilk el olarak edindiğinden tapu siciline güven ilkesinden yararlanamayacağı kabul edilerek tapu iptali ve tescil isteminin kabulü yerinde görülmüştür.
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 09.03.2023 tarih, 2022/5216 E. – 2023/1394 K. sayılı kararı: İlk derece mahkemesi, ilgili ihtisas kurulu raporuyla kısıtlının temlik tarihinde ehliyeti haiz olmadığını belirlemiştir. Davalının, devreden kişinin yakın akrabası olması nedeniyle ehliyetsizliği bilebilecek durumda bulunduğu da gözetilerek davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararda ehliyet, ehliyetsizlik ve sınırlı ehliyetsizliğe ilişkin hükümler birlikte anılarak çerçeve ortaya konmuştur.
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 26.02.2019 tarih, 2015/18351 E. – 2019/1307 K. sayılı kararı: Mirasbırakanın taşınmazı 2013 yılında devrettiği dosyada, geçmiş tarihli raporlarda hezeyanlı bozukluk nedeniyle cezai ehliyetinin bulunmadığı belirtilmişti. Buna karşılık ilgili ihtisas kurulunun sonraki raporunda mirasbırakanın temlik tarihinde fiil ehliyetini haiz olduğu bildirilmiştir. Karar, cezai ehliyet ile hukukî ehliyetin farklı ölçütlere tabi olduğunu ve her birinin ayrı değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 06.05.2013 tarih, 2013/6528 E. – 2013/7350 K. sayılı kararı: Daire, sözleşmenin tarafı olan kişinin sözleşme tarihinde on sekiz yaşını doldurmadığını belirlemiştir. Karara göre ergin olmadığı için fiil ehliyetine sahip bulunmayan kişi, yasal temsilcisi olan anne ve babasının rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez. Karar, erginlik koşulunun sözleşmenin geçerliliğine doğrudan etkisini göstermesi bakımından öğreticidir.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 10.03.2025 tarih, 2025/638 E. – 2025/2104 K. sayılı kararı: Daire, ergin olmayan çocuğun velayet hakkının anne ve babaya ait olduğunu hatırlatmıştır. Kararda velayetin sona erme sebepleri sayılmış; çocuğun on sekiz yaşını tamamlaması, evlenmesi veya mahkemece ergin kılınması hâllerinde velayetin sona ereceği belirtilmiştir. Karar, erginliğin yalnızca ehliyet değil, temsil ilişkisi bakımından da sonuç doğurduğunu ortaya koymaktadır.
- Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 20.01.2015 tarih, 2014/12355 E. – 2015/819 K. sayılı kararı: Evlilik dışı doğan çocuğa, annesinin on sekiz yaşını doldurmamış olması nedeniyle vasi atanması istenmiştir. Daire, annenin sonradan evlenmesiyle ergin olduğunu ve çocukla baba arasında soybağının kurulduğunu belirleyerek küçüğün anne ve babasının velayeti altında bulunduğunu saptamıştır. Velayet kaldırılmadıkça vasi atanamayacağı gerekçesiyle davanın reddi gerektiği belirtilerek hüküm bozulmuştur.
Kararların ortak çizgisi şudur: üç koşul ayrı ayrı denetlenir. Ayırt etme gücü işlem tarihine özgü raporla, erginlik nüfus kaydıyla, kısıtlılık ise vesayet dosyasıyla belirlenir.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
En sık hata, ayırt etme gücüne ilişkin raporun işlem tarihine değil rapor tarihine göre düzenlenmesidir. İkinci hata, cezai ehliyete ilişkin eski raporların hukukî ehliyet için yeterli sayılmasıdır; iki kavramın ölçütleri farklıdır.
Üçüncü hata, kısıtlılık kararının tarihinin gözden kaçırılmasıdır: kısıtlama kararından önce ve sonra yapılan işlemler farklı rejime tabidir. Bu tartışmalar için TMK 9 yazımız ile tapu iptali ve tescili davasına ilişkin yazımız incelenebilir.
Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Avukatı ile Süreç Yönetimi
Fiil ehliyetinin koşulları, bir işlemin geçerliliğini belirleyen üç ayaklı bir testtir. Yargıtay denetiminde en sık rastlanan bozma sebebi, bu üç koşulun ayrı ayrı araştırılmadan ve işlem tarihine özgü rapor alınmadan hüküm kurulmasıdır.
Pratikte yapılması gerekenler; işlem tarihindeki yaşı nüfus kaydıyla belgelemek, vesayet dosyasını getirtmek, sağlık kayıtlarının tamamını ekleyerek ilgili ihtisas kurulundan rapor istemek ve devralan kişinin yakınlık derecesini iyiniyet tartışması bakımından ortaya koymaktır. İçtihatları Yargıtay Karar Arama üzerinden inceleyebilir, hizmet alanlarımıza Çorum avukatı ve hukuki danışmanlık sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Çorum’da Çorum avukatı desteği arayanlar Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.
Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.
#Çorum Avukatı #Alaca Avukatı #Bayat Avukatı #Boğazkale Avukatı #Dodurga Avukatı #İskilip Avukatı #Kargı Avukatı #Laçin Avukatı #Mecitözü Avukatı #Oğuzlar Avukatı #Ortaköy Avukatı #Osmancık Avukatı #Sungurlu Avukatı #Uğurludağ Avukatı #Amasya Avukatı #Göynücek Avukatı #Gümüşhacıköy Avukatı #Hamamözü Avukatı #Merzifon Avukatı #Suluova Avukatı #Taşova Avukatı #Tokat Avukatı #Almus Avukatı #Artova Avukatı #Başçiftlik Avukatı #Erbaa Avukatı #Niksar Avukatı #Pazar Avukatı #Reşadiye Avukatı #Sulusaray Avukatı #Turhal Avukatı #Yeşilyurt Avukatı #Zile Avukatı #Yozgat Avukatı #Akdağmadeni Avukatı #Aydıncık Avukatı #Boğazlıyan Avukatı #Çandır Avukatı #Çayıralan Avukatı #Çekerek Avukatı #Kadışehri Avukatı #Saraykent Avukatı #Sarıkaya Avukatı #Sorgun Avukatı #Şefaatli Avukatı #Yenifakılı Avukatı #Yerköy Avukatı #Kırıkkale Avukatı #Bahşılı Avukatı #Balışeyh Avukatı #Çelebi Avukatı #Delice Avukatı #Karakeçili Avukatı #Keskin Avukatı #Sulakyurt Avukatı #Yahşihan Avukatı #Samsun Avukatı #Atakum Avukatı #Canik Avukatı #İlkadım Avukatı #Tekkeköy Avukatı #Alaçam Avukatı #Asarcık Avukatı #Ayvacık Avukatı #Bafra Avukatı #Çarşamba Avukatı #Havza Avukatı #Kavak Avukatı #Ladik Avukatı #Ondokuzmayıs Avukatı #Salıpazarı Avukatı #Terme Avukatı #Vezirköprü Avukatı #Yakakent Avukatı