Dilencilikte Araç Olarak Kullanma Suçu (TCK 229) | Çorum

Dilencilikte araç olarak kullanma suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 229. maddesinde “Genel ahlâka karşı suçlar” bölümü içinde düzenlenen ve uygulamada sıklıkla dilencilik kabahati ile karıştırılan bir suç tipidir. Kanun koyucu burada dilenme eylemini değil; çocukların ya da beden veya ruh bakımından kendini idare edemeyecek durumda bulunan kişilerin, toplumun acıma ve yardım duygularını istismar etmek üzere bir araç hâline getirilmesini cezalandırmaktadır.

Bu ayrımın pratikteki sonucu çok nettir: aynı olayda kimi zaman yalnızca idari para cezası gündeme gelirken, kimi zaman bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası söz konusu olmaktadır. Bu nedenle soruşturmanın ilk aşamasından itibaren Çorum ceza avukatı desteği almak; Çorum merkez kadar Oğuzlar, Bayat ve Osmancık gibi ilçelerde tutulan kolluk tutanaklarına dayanan dosyalarda da savunmanın seyrini doğrudan belirler.

Dilencilikte Araç Olarak Kullanma Suçu Nedir? (TCK 229)

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 229. maddesine göre, çocukları veya beden ya da ruh bakımından kendini idare edemeyecek durumda bulunan kimseleri dilencilikte araç olarak kullanan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Maddenin ikinci fıkrasında suçun üçüncü derece dâhil kan veya kayın hısımları ya da eş tarafından işlenmesi hâlinde cezanın yarı oranında artırılacağı, üçüncü fıkrasında ise suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde cezanın bir kat artırılacağı düzenlenmiştir.

Maddenin gerekçesine göre, çocukların ve engellilerin dilencilikte araç olarak kullanılmasıyla başkalarının acıma duyguları istismar edilmekte ve haksız kazanç elde edilmektedir. Suçun mağduru araç olarak kullanılan çocuk veya engelli kişi iken, faili bu kişileri kullanan herkes olabilir.

Suçun Unsurları ve “Araç Olarak Kullanma” Kavramı

Suçun hareket unsuru dilenmek değildir; çocuğu ya da kendini idare edemeyecek durumdaki kişiyi dilencilikte araç olarak kullanmaktır. Yargıtay’ın yerleşik tanımına göre “araç olarak kullanma”, bu kişilerin kendisinden menfaat talep edilen muhatabın algılayabileceği şekilde failin beraberinde (yanında, elinden tutarak, kucağında veya sırtında) ya da muhatabın görebileceği yakın bir yerde bulundurulmasıdır.

Bunun önemli bir sonucu vardır: dilenme eylemini bizzat çocuğun yapması zorunlu değildir; fail dilenmeyi kendisi de gerçekleştirebilir. Ceza Genel Kurulu, 229. maddedeki “araç olarak kullanma” kavramının TCK’nın 37/2. maddesindeki dolaylı faillikten farklı olduğunu vurgulamıştır.

İspat bakımından olay bir bütün hâlinde değerlendirilir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin yerleşik ölçütüne göre; dilenen kişinin ve araç olarak kullanılan kişinin konumları, birbirlerine yakınlıkları, giysileri, söylenen sözler ve olayın diğer özellikleri birlikte ele alınmalıdır.

Dilencilik Kabahati ve Kötü Muamele Suçu ile Sınır

Kişinin kendi başına dilenmesi suç değil, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 33. maddesinde düzenlenen bir kabahattir ve idari para cezasını gerektirir. Suç ile kabahat arasındaki çizgi, çocuğun ya da engellinin fiilen araç olarak kullanılıp kullanılmadığıdır; uygulamada ilk derece mahkemelerinin bu sınırı farklı yorumladığı görülmektedir.

Suçun sınırını belirleyen ikinci başlık kötü muamele suçudur. Çocuğa bir bedel karşılığında mendil, sakız gibi eşya sattırılması hâlinde, toplumdan karşılıksız bir yardım talep edilmediği için dilencilik suçu değil; koşulları varsa TCK’nın 232. maddesindeki kötü muamele suçu gündeme gelmektedir. Bu ayrım, hem iddianamenin hem de savunmanın kurgusunu baştan değiştirir.

Nitelikli Hâller, Ceza Miktarı ve Yargılama Usulü

Suçun temel cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Uygulamada en sık karşılaşılan nitelikli hâl, suçun anne, baba, kardeş gibi üçüncü derece dâhil kan veya kayın hısmı ya da eş tarafından işlenmesidir; bu durumda ceza yarı oranında artırılır. Suç örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse ceza bir kat artırılır ki bu hâl, organize dilencilik dosyalarında yargılamanın ağırlığını belirgin biçimde değiştirir.

Yargılama asliye ceza mahkemesinde yapılır; suç şikâyete bağlı değildir ve resen soruşturulur. Ceza miktarı itibarıyla hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme uygulanabilir. Araç olarak kullanılan çocuk mağdur konumunda olduğundan, çocuğa vekil görevlendirilmesi ve kanuni temsilcinin usulüne uygun biçimde duruşmadan haberdar edilmesi gibi usul işlemleri de hükmün kesinleşmesi bakımından belirleyicidir. Konuyla bağlantılı diğer yazılarımız için kumar oynanması için yer ve imkân sağlama suçu ile müstehcenlik suçu ve cezası başlıklı incelemelerimize bakabilirsiniz.

Dilencilikte Araç Olarak Kullanma Suçunda Güncel Yargıtay Kararları

Aşağıda, dilencilikte araç olarak kullanma suçu uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay Ceza Genel Kurulu 02.06.2021 tarih, 2020/369 E. – 2021/244 K. sayılı kararı: Gece saat 21.50 sıralarında, altı yaşını bitirmiş çocuğun cadde üzerinde tek başına, kendisini acındırarak mendil satmaya çalıştığı tespit edilmiş; anne hakkında dava açılmıştır. Genel Kurul, “araç olarak kullanma”dan söz edilebilmesi için failin dilenme anında çocuğu, menfaat talep edilen kişinin algılayabileceği şekilde yanında ya da yakınında bulundurması gerektiğini belirtmiştir. Olayda anne çocuğun yanında bulunmadığından TCK 229/1’in unsurları oluşmamış; ancak aynı konutta yaşadığı oğluna gece vakti caddede tek başına mendil sattıran annenin eyleminin TCK 232/1’deki kötü muamele suçunu oluşturduğu kabul edilmiştir.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 21.11.2023 tarih, 2023/1992 E. – 2023/8841 K. sayılı kararı: Sanığın kucağında bebeğiyle araçlar arasında dolaşarak “çocuğuma ilaç ve mama parası” diyerek para topladığı olayda ilk derece mahkemesi, çocuğa talimat verilip zorla dilendirilmediği gerekçesiyle beraat kararı vermiş ve eylemi Kabahatler Kanunu’nun 33. maddesindeki dilencilik kabahati sayarak 204 TL idari para cezasına hükmetmiştir. Bölge adliye mahkemesi bu kararı kaldırarak 1 yıl 3 ay hapis cezası vermiş; Daire, çocuğun teşhir edilerek acıma duygusunun kullanıldığı gerekçesiyle mahkûmiyeti onamıştır.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 30.05.2023 tarih, 2021/13755 E. – 2023/3883 K. sayılı kararı: Sanığın dilencilik yaptığı sırada öz oğlunu yanında bulundurup hasta olduğunu söyleyerek onu araç olarak kullandığı kabul edilmiştir. Daire; kolluk tutanakları, mağdur ve tanık beyanlarıyla eylemin sabit olduğunu, suç vasfı ile yaptırımın doğru belirlendiğini belirterek sanığın hem sübuta hem de TCK 229/2 uyarınca hısımlık nedeniyle yapılan artırıma yönelik temyiz itirazlarını reddetmiştir.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 29.05.2023 tarih, 2021/11031 E. – 2023/3800 K. sayılı kararı: Beden bakımından kendini idare edemeyecek durumdaki kişinin dilencilikte kullanıldığı iddiasıyla açılan davada ilk derece mahkemesi beraat kararı vermiştir. Daire, kolluk tutanağı ve dosya kapsamından sanığın dilenme sırasında mağduru yanında bulundurduğunun anlaşıldığını, bu durumda mahkûmiyet yerine beraat kararı verilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek hükmü bozmuştur.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 17.10.2023 tarih, 2023/1622 E. – 2023/7590 K. sayılı kararı: Gece yarısı saat 01.45 sıralarında 8 ve 12 yaşlarındaki iki çocuğun sokakta sakız sattırıldığı olayda, baba hakkında dilencilik suçundan hüküm kurulmuştur. Daire, bedel karşılığı eşya sattırma eyleminin 229. madde kapsamına girmediğini; eylemin TCK’nın 232/1 ve 43/2. maddeleri uyarınca aynı neviden fikri içtima kapsamında kötü muamele suçunu oluşturduğunun gözetilmemesini isabetsiz bularak kararı bozmuştur.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 14.06.2023 tarih, 2021/17949 E. – 2023/4834 K. sayılı kararı: Sanığın kucağında 2013 doğumlu kızı bulunduğu hâlde dilencilik yaptığı olayda Daire, çocuğun araç olarak kullanıldığının sabit olduğunu kabul etmiştir. Bununla birlikte sabıkası bulunmayan sanığın yargılama sürecindeki pişmanlığı dikkate alınarak cezasının ertelenmesinde hukuka aykırılık görmemiş, bölge adliye mahkemesinin takdirini yerinde bulmuştur.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 17.05.2023 tarih, 2021/8848 E. – 2023/3385 K. sayılı kararı: Sanığın 6 ve 10 yaşlarındaki iki çocuğunu dilencilikte araç olarak kullandığı iddiasıyla açılan davada, asliye ceza mahkemesi 1 yıl 3 ay hapis cezasına hükmetmiş ve cezayı ertelemiştir. Daire; kolluk görevlilerince tutulan tutanak, tutanak tanıklarının beyanları ve sanığın tevilli ikrarı karşısında sanığın temyiz gerekçelerini yerinde görmemiştir.
• Yargıtay 14. Ceza Dairesi 10.07.2014 tarih, 2012/5603 E. – 2014/9420 K. sayılı kararı: Annesi fabrikada çalıştığı için bakılmak üzere sanığa bırakılan 2 yaşındaki çocuk, sanık tarafından kucağa alınarak karayolunda seyreden araçların arasında dolaştırılmıştır. Daire; çocuğun yaş küçüklüğünden ve muhtaçlığından faydalanılarak toplumun yardımseverlik ve acıma duygularının istismar edildiğini, böylece çocuğun araç olarak kullanıldığını belirterek yerel mahkemenin mahkûmiyet kararını isabetli bulmuş ve bozma isteyen tebliğname görüşüne katılmamıştır.
• Yargıtay 2. Ceza Dairesi 15.11.2012 tarih, 2011/13375 E. – 2012/46101 K. sayılı kararı: Sanıkların, birinci derece kan hısımları olan kendi çocuklarını dilencilikte araç olarak kullandıkları sabit görülmüştür. Daire, bu durumda TCK’nın 229/2. maddesi uyarınca cezaların yarı oranında artırılması gerekirken eksik ceza tayin edildiğini saptamış; ancak aleyhe temyiz bulunmadığından bu hususu bozma nedeni yapmamıştır.

Kararların tam metinlerine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Ceza Avukatı ile Süreç Yönetimi

Dilencilikte araç olarak kullanma suçu dosyalarında sonucu üç başlık belirler. Birincisi, çocuğun dilenme anında failin yanında ya da muhatabın algılayabileceği yakınlıkta bulunup bulunmadığıdır; bu tespit çoğu zaman tek bir kolluk tutanağına dayandığından tutanağın içeriği, tanık beyanları ve varsa kamera kayıtları titizlikle incelenmelidir. İkincisi, eylemin karşılıksız yardım talebi mi yoksa bedel karşılığı satış mı olduğudur. Üçüncüsü ise hısımlık ve örgüt nitelikli hâllerinin gerçekten mevcut olup olmadığıdır.

Mağdur çocuk yönünden sürecin yalnızca ceza boyutu bulunmaz; Adalet Bakanlığı ve sosyal hizmet birimleri eliyle alınacak koruyucu ve destekleyici tedbirler de dosyanın parçasıdır. Soruşturma aşamasında verilecek ifadenin teknik bir savunma stratejisi içinde kurgulanması, telafisi güç sonuçların önüne geçer. Çorum ilindeki ceza yargılaması süreçlerine ilişkin genel bilgi için Çorum ceza avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Çorum merkez ile Oğuzlar, Bayat, Sungurlu ve İskilip başta olmak üzere Çorum’un tüm ilçelerinde Çorum ceza avukatı ve Çorum ağır ceza avukatı hizmeti arayanlar, dilencilikte araç olarak kullanma suçu ve bağlantılı dosyalarda Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.