Tüzel Kişilere Güvenlik Tedbiri TCK 189 | Çorum Ceza Avukatı

Tüzel kişilere güvenlik tedbiri uygulanması, Türk Ceza Kanunu’nun 189. maddesinde uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçları bakımından özel olarak düzenlenmiştir. Maddeye göre bu suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. Bir nakliye şirketinin aracında uyuşturucu çıkması ya da bir işletmenin ruhsatının bu suçlara alet edilmesi, şirketin faaliyet izninin iptali ve malvarlığının müsaderesi gibi çok ağır sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle şirket ortakları ve yöneticileri bakımından Çorum ceza avukatı desteği almak; Çorum merkez kadar Oğuzlar ve Bayat gibi ilçelerde faaliyet gösteren işletmelerin savunmasında da belirleyicidir.

Uygulamada en sık yapılan hata, tüzel kişinin yalnızca ticari faaliyette bulunuyor olmasının bu tedbirler için yeterli sayılmasıdır. Yargıtay bu yaklaşımı istikrarlı biçimde bozmaktadır.

Tüzel Kişilere Güvenlik Tedbiri Uygulanmasının Koşulları

TCK’nın 189. maddesi, yaptırımın içeriği bakımından 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nun 60. maddesine yollama yapar. Anılan maddeye göre, bir kamu kurumunun verdiği izne dayalı olarak faaliyette bulunan özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcilerinin iştirakiyle ve bu iznin verdiği yetkinin kötüye kullanılması suretiyle tüzel kişi yararına işlenen kasıtlı suçlardan mahkûmiyet hâlinde iznin iptaline karar verilir; müsadere hükümleri de tüzel kişiler hakkında uygulanır.

Aşağıda, tüzel kişilere güvenlik tedbiri uygulanmasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay 19. Ceza Dairesi 07.03.2016 tarih, 2015/15616 E. – 2016/3831 K. sayılı kararı: Daire, madde gerekçesine dayanarak tedbirin koşullarını ayrıntılı biçimde sıralamıştır: ilk koşul özel hukuk tüzel kişisine belirli bir faaliyette bulunabilmesi için bir kamu kurumunca verilmiş iznin varlığı, ikincisi ise bu iznin sağladığı yetkinin kötüye kullanılması suretiyle tüzel kişi yararına kasıtlı bir suç işlenmesidir. Kararda özellikle vurgulandığı üzere, burada söz konusu olan tüzel kişi yararına işlenmiş herhangi bir suç değildir; işlenen suçla verilen iznin kullanılması arasında nedensellik bağı bulunmalıdır. Somut olayda suçun şirketin faaliyet alanındaki işlerle doğrudan ilgili olmadığı, yalnızca ticari faaliyette bulunmasına izin verilmesinin bu maddenin uygulanması için yeterli gerekçe olamayacağı belirtilerek güvenlik tedbirine hükmedilmesi bozulmuştur.
• Yargıtay 19. Ceza Dairesi 04.02.2016 tarih, 2015/21225 E. – 2016/1211 K. sayılı kararı: Daire, TCK’nın 60/1. maddesindeki tedbirin uygulanabilmesi için dört koşulu birlikte aramıştır: kasıtlı suçun tüzel kişinin organ veya temsilci sıfatını taşıyan kişilerin iştirakiyle işlenmesi, bu kişiler hakkında mahkûmiyet kararı verilmiş olması, suçun faaliyet izninin sağladığı yetkinin kötüye kullanılmasıyla işlenmesi ve bununla tüzel kişi yararına kazanç elde edilmiş olması. Somut olayda sanığın ortağı ve yetkilisi olduğu, tekel alanında faaliyet gösteren şirketin herhangi bir kamu kurumunun verdiği izne dayalı olarak faaliyette bulunmasının gerekmediği tespit edilmiştir. Bu nedenle sanık hakkında TCK’nın 60/1. maddesi uyarınca güvenlik tedbiri uygulanması kanuna aykırı bulunmuştur.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 30.03.2017 tarih, 2016/6205 E. – 2017/3428 K. sayılı kararı: Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama suçuna ilişkin dosyada yerel mahkeme, bir yardımlaşma ve dayanışma derneğinin izninin iptaline karar vermiştir. Daire, tüzel kişi yararına işlenen kasıtlı bir suçtan mahkûmiyet bulunmadığını tespit etmiştir. Bu koşul gerçekleşmediğinden dernek hakkında iznin iptali tedbirine hükmedilmesini bozma nedeni yapmıştır.
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi 24.06.2025 tarih, 2024/3317 E. – 2025/9609 K. sayılı kararı: Yerel mahkeme, iznin iptali konusunda açılmış bir dava bulunmamasına rağmen bu yönde hüküm kurmuştur. Daire, TCK’nın 60/1. maddesi gereğince faaliyet izninin iptaline ancak mahkûmiyet kararı verilmesi hâlinde hükmedilebileceğini belirtmiştir. Söz konusu hukuka aykırılık bozma yerine Yargıtay tarafından düzeltilerek giderilmiştir.
• Yargıtay 19. Ceza Dairesi 17.09.2018 tarih, 2018/4499 E. – 2018/8932 K. sayılı kararı: Yerel mahkeme, tüzel kişi hakkında hem idari para cezasına hem de TCK’nın 60. maddesindeki iznin iptali tedbirine hükmetmiştir. Daire, suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde ve o tüzel kişinin yararına işlenip işlenmediği koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılmadığını belirlemiştir. İlgili bakanlıktan izin belgesinin içeriği, süresi, tüzel kişinin faaliyet kapsamı ve iznin hâlen geçerli olup olmadığı sorulmadan karar verilmesini eksik kovuşturma sayarak hükmü bozmuştur.

Müsadere, Orantılılık ve Tüzel Kişiliğe El Koymanın Sınırları

Tedbirlerin ikinci ayağı müsaderedir. Ancak müsadere zorunlu bir sonuç değildir: TCK’nın 60/3. maddesi, bu fıkraların uygulanmasının işlenen fiile nazaran daha ağır sonuçlar doğurabileceği durumlarda hâkimin bu tedbirlere hükmetmeyebileceğini düzenler. Bu, savunma açısından en güçlü argümanlardan biridir.

• Yargıtay Ceza Genel Kurulu 02.06.2020 tarih, 2017/45 E. – 2020/252 K. sayılı kararı: Ceza Genel Kurulu, Türk ceza hukuku sisteminde TCK’nın 54. maddesindeki ifadelerle kural olarak zorunlu müsadere sisteminin kabul edildiğini belirlemiştir. Ancak TCK’nın 3. maddesindeki orantılılık ilkesi doğrultusunda, 54/3. maddedeki “işlenen suça nazaran daha ağır sonuçlar doğuracağı ve bu nedenle hakkaniyete aykırı olacağı” hâli ile tüzel kişilere ilişkin 60/3. maddedeki paralel düzenlemeye dikkat çekmiştir. Kurul, bu hükümlerle zorunlu müsadere sisteminin yumuşatıldığını ve istisna getirildiğini kabul etmiştir.
• Yargıtay 3. Ceza Dairesi 22.10.2025 tarih, 2025/2649 E. – 2025/24588 K. sayılı kararı: Kararda, bir suçun tüzel kişi yararına işlenmiş olmasının tek başına tüzel kişiliğe el konulması için yeterli olmadığı belirtilmiştir. Daire, hem 60/3 hem de 54/3. maddedeki orantılılık ilkesinin önemli bir sınırlama getirdiğini, suçtan elde edilen yararın miktarı ile tüzel kişiliğin müsaderesi arasında orantı bulunması gerektiğini vurgulamıştır. Buna karşılık tüzel kişilik tamamen bir suçun işlenmesine tahsis edilmişse veya kasıtlı suç işlenmesinde vasıta olarak kullanılıyorsa malvarlığının müsaderesi gerekeceği belirtilmiştir. Daire ayrıca, Türk Ceza Kanunu’ndaki müsadere hükümlerinin dernek ve vakıflar hakkında uygulama yeri bulunmadığını, bu nedenle bir vakıf ve bir derneğin müsaderesine karar verilmesinin hukuken mümkün olmadığını belirterek hükmü bozmuştur.
• Yargıtay 3. Ceza Dairesi 14.04.2023 tarih, 2022/18087 E. – 2023/2215 K. sayılı kararı: Daire, kazanç müsaderesini düzenleyen TCK’nın 55. maddesinin mülga 765 sayılı Kanun’da yer almayan ve suçtan elde edilen gelirin müsaderesini ifade eden bir güvenlik tedbiri olduğunu belirlemiştir. Kararda, TCK’nın 60. maddesinde müsadere hükümlerinin “yararına işlenen suçlarda” tüzel kişiler hakkında uygulanacağı belirtilmesine karşılık, 6415 sayılı Kanun’un 4/5. maddesinde uygulama alanının daha geniş tutulduğu ve suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesinin yeterli görüldüğü vurgulanmıştır. Bu karşılaştırma, hangi kanunun uygulanacağının sonucu doğrudan etkilediğini göstermektedir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Hatalar

Yukarıdaki kararlar birlikte okunduğunda, tüzel kişilere güvenlik tedbiri uygulanırken dört tipik hata öne çıkmaktadır. İlki, kamu kurumu izninin hiç aranmamasıdır; oysa ticaret siciline kayıtlı olmak ya da sıradan bir ticari faaliyet yürütmek “kamu kurumunun verdiği izin” anlamına gelmez. İkincisi, suç ile iznin kapsamı arasındaki nedensellik bağının kurulmamasıdır. Üçüncüsü, organ veya temsilci hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet olmadan tedbire hükmedilmesidir. Dördüncüsü, orantılılık denetiminin hiç yapılmamasıdır.

Bu nedenle şirket yetkilileri hakkında yürütülen soruşturmalarda, tüzel kişiliğin konumunun ayrıca savunulması gerekir. Konuyla bağlantılı olarak uyuşturucu ticareti suçu (TCK 188) ve ticaret hukuku sayfalarımız incelenebilir. Benzer dosyaların gerekçelerine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Ceza Avukatı ile Süreç Yönetimi

Tüzel kişilere güvenlik tedbiri gündeme geldiğinde savunmanın kontrol etmesi gereken hususlar sırasıyla şunlardır. Öncelikle tüzel kişinin faaliyetinin bir kamu kurumu iznine dayanıp dayanmadığı belgelenmelidir; dayanmıyorsa TCK 60/1 hiç uygulanamaz. İkinci olarak, işlenen suç ile iznin verdiği yetki arasında nedensellik bağı bulunup bulunmadığı tartışılmalı, suçun şirketin faaliyet alanı dışında kalan kişisel bir eylem olduğu ortaya konmalıdır. Üçüncü olarak, organ veya temsilcinin suça iştiraki ve hakkında mahkûmiyet kararı verilip verilmediği denetlenmelidir. Dördüncü olarak, izin belgesinin içeriği, süresi ve hâlen geçerli olup olmadığı ilgili bakanlıktan sorulmalıdır. Son olarak orantılılık itirazı mutlaka ileri sürülmeli; elde edilen yarar ile müsaderenin sonuçları karşılaştırılmalıdır.

Bu tedbirler şirketin varlığını doğrudan tehdit ettiğinden, ceza dosyasının yanında tüzel kişiliğin ayrı bir savunma stratejisiyle temsil edilmesi gerekir. Çorum ceza avukatı hizmetlerimiz hakkında ayrıntılı bilgi alabilirsiniz. Çorum merkez ile Oğuzlar, Bayat, Sungurlu ve Osmancık başta olmak üzere Çorum’un tüm ilçelerinde Çorum ceza avukatı ve Çorum ağır ceza avukatı hizmeti arayanlar Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.