Nafakanın Azaltılması Davası: TMK 176 ve Yargıtay Ölçütleri

Boşanma ilamıyla bağlanan nafaka, sonsuza kadar aynı miktarda kalmak zorunda değildir. Ödeme gücü düşen taraf için nafakanın azaltılması davası, Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesine dayanan ayrı ve bağımsız bir dava türüdür.

Uygulamada en sık yapılan hata, azaltma ile kaldırma taleplerinin aynı şartlara bağlı sanılmasıdır. Oysa Yargıtay bu iki istemi farklı ölçütlere bağlamıştır. Çorum’da nafaka yükümlüsü veya alacaklısı olan taraflar için bu ayrımı bilmek, davanın kaderini belirler; bu nedenle bir Çorum aile avukatı ile dosyanın delil planını baştan kurmak önemlidir.

Türk Medeni Kanunu Madde 176 Tam Metni

Madde 176 – 3. Tazminat ve nafakanın ödenme biçimi Maddî tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. Manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir. Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.

Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu; madde metni için mevzuat.gov.tr adresine bakılabilir.

Nafakanın Azaltılması İçin Hangi Şartlar Aranır?

Maddenin ilgili fıkrası iki seçenekli bir ölçüt getirir: iradın azaltılması için ya tarafların malî durumlarının değişmesi ya da hakkaniyetin bunu gerektirmesi yeterlidir. Yani her olayda somut bir gelir düşüşü ispat edilmek zorunda değildir; dengeyi bozan ve hakkaniyete aykırı sonuç doğuran bir gelişme de azaltma için dayanak olabilir.

Buna karşılık nafakanın tamamen kaldırılması çok daha ağır bir şarta bağlıdır: alacaklının yoksulluğunun ortadan kalkması gerekir. Yargıtay, yoksulluk tamamen sona ermemişse kaldırma yerine hakkaniyete uygun oranda indirim yapılmasını istemektedir.

Kaldırma Talebi Azaltma İstemini de Kapsar

Yerleşik içtihada göre çoğun içinde az da vardır kuralı gereğince, nafakanın kaldırılması istemi azaltma istemini de içerir. Bu nedenle kaldırma şartları gerçekleşmemiş olsa bile mahkeme, dosyadaki verilere göre doğrudan indirime karar verebilir. Yine de dilekçede her iki istemin kademeli olarak ileri sürülmesi, hak kaybını önleyen güvenli yoldur.

Davada emeklilik, iş kaybı, sağlık giderlerinin artması, yeni evlilik ve bakmakla yükümlü olunan kişi sayısındaki değişiklikler incelenir. Alacaklı tarafta ise çalışmaya başlama, taşınmaz veya araç edinimi, kira geliri gibi edinimler değerlendirilir.

İspat ve Delil: Nafakanın Azaltılması Davasında Ne Sunulmalı?

Yargıtay, sosyal ve ekonomik durum araştırmasının eksikliğini ve gerekçesiz takdiri düzenli olarak bozma sebebi saymaktadır. Bu nedenle dosyaya ücret bordroları, emekli maaş belgeleri, vergi ve sosyal güvenlik kayıtları, tapu ve araç kayıt sorgulamaları ile sağlık gider belgeleri sunulmalıdır. Nafakanın azaltılması talebinin miktar yönünden gerekçelendirilmesi, hâkimin hakkaniyet takdirini somutlaştırır.

Yargıtay Kararları Işığında Uygulama

Aşağıda, nafakanın azaltılması uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2018/96, K. 2019/1157, T. 12.11.2019 — Kurul, yoksulluk nafakasının kaldırılması ile azaltılmasının birbirinden farklı şartlara bağlı olduğunu ortaya koymuştur. Buna göre nafakanın tamamen kaldırılması için alacaklının yoksulluğunun ortadan kalkması aranırken, iradın artırılması veya azaltılması için tarafların malî durumlarının değişmesi ya da hakkaniyetin bunu gerektirmesi yeterlidir. Kurul, bu iki ölçütün birbirinin yerine kullanılamayacağını vurgulamıştır.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/445, K. 2019/1129, T. 05.11.2019 — Kurul aynı ilkeyi yeniden teyit etmiş; yoksulluğun ortadan kalkması hâlinde nafakanın kaldırılmasına karar verilebileceği gibi, tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına da karar verilebileceğini belirtmiştir. Kararda, azaltma istemi bakımından yalnızca malî durum değişikliğinin değil, tek başına hakkaniyetin de yeterli bir dayanak olabileceği sonucuna varılmıştır.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2016/9025, K. 2016/13464, T. 28.11.2016 — Daire, tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını ve tüm dosya kapsamını bir bütün hâlinde değerlendirmiş; nafaka ödeyen davacının ekonomik durumunda herhangi bir değişiklik, alacaklı davalının durumunda ise herhangi bir artış ve iyileşme bulunmadığını saptamıştır. Bu nedenle yoksulluk nafakasının kaldırılması veya indirilmesi davasının reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Delillerin yanılgılı değerlendirilmesiyle davanın kabulü bozma sebebi sayılmıştır.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2016/1217, K. 2016/5144, T. 04.04.2016 — Yerel mahkeme, alacaklının edindiği taşınmaz ve araç nedeniyle yoksulluğunun kalmadığı gerekçesiyle nafakayı tamamen kaldırmıştır. Daire ise, çoğun içinde az da vardır kuralı gereğince kaldırma isteminin azaltma istemini de kapsadığını, alacaklının nafaka dışında sabit geliri bulunmadığını ve yoksulluğunun tamamen ortadan kalkmadığını belirtmiştir. Edinimler nedeniyle malî durumun olumlu değiştiği gözetilerek hakkaniyete uygun oranda indirim yapılması gerektiği, tamamen kaldırmanın hatalı olduğu sonucuna varılmıştır.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2013/20746, K. 2014/5835, T. 10.04.2014 — Dosyada nafaka ödeyen davacının çalıştığı, alacaklı davalının yoksulluğunun ortadan kalkmadığı ancak malî durumunun olumlu yönde değiştiği açıkça saptanmıştır. Daire, bu gelirin nafakanın tamamen kaldırılmasına değil, hakkaniyet ölçüsünde indirilmesine yol açacağını belirtmiştir. Nafakanın kaldırılmasına karar verilmesi usul ve yasaya aykırı görülerek hüküm bozulmuştur.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2016/21686, K. 2017/9470, T. 08.06.2017 — Asıl davada boşanma ilamıyla bağlanan aylık nafakanın artırılması, birleşen davada ise kaldırılması istenmiştir. Daire, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarında olağanüstü bir değişim bulunmadığını saptayarak birleşen davadaki kaldırma talebinin reddine karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Delillerin yanılgılı değerlendirilmesiyle nafakanın kaldırılmasına karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2015/3794, K. 2015/11692, T. 24.06.2015 — Anlaşmalı boşanma sonrası artırım davasıyla yükseltilen nafakanın, ödeyen tarafın emekli olması ve gelirinin azalması gerekçesiyle kaldırılması istenmiştir. Yerel mahkeme kaldırma talebini reddetmiş, ancak takdir edilen nafaka miktarını dava tarihinden itibaren aylık dört yüz liraya indirmiştir. Karar, emeklilik gibi gelir azalmasına yol açan gelişmelerin kaldırma değil azaltma sonucunu doğurabileceğini göstermesi bakımından yol göstericidir.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2014/8511, K. 2014/14770, T. 17.11.2014 — Daire, somut olayda tarafların ekonomik ve sosyal durumlarında olağanüstü bir değişiklik olduğunun iddia ve ispat edilmediğini, alacaklı kadının ekonomik durumunun iyileştiğinin de kanıtlanmadığını saptamıştır. Bu durumda nafakanın kaldırılması veya indirilmesi değil, nafakanın niteliği gözetilerek hakkaniyete uygun biçimde artırılmasına karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Somut nedenleri açıklanmayan hüküm bu gerekçeyle doğru görülmemiştir.

Kararların tam metinleri karararama.yargitay.gov.tr üzerinden sorgulanabilir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Aile Avukatı ile Süreç Yönetimi

Nafakanın azaltılması davasında başarı, çoğu zaman hukuki argümandan çok delil düzenine bağlıdır. Talebin kademeli kurulması, karşılaştırma yapılacak dönemin doğru seçilmesi ve her iki tarafın gelir kalemlerinin eksiksiz ortaya konulması belirleyicidir. Dava tarihinden itibaren hüküm doğuracağı için başvurunun zamanlaması da önemlidir.

Çorum aile avukatı olarak büromuz, nafakanın azaltılması ve kaldırılması davalarında hem yükümlü hem alacaklı taraf bakımından temsil hizmeti vermekte, dosyanın sosyal ve ekonomik durum araştırmasına hazırlanmasını yürütmektedir.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebileceğinden, karar almadan önce Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçmeniz önerilir.

#Çorum Aile Avukatı #Alaca Aile Avukatı #Bayat Aile Avukatı #Boğazkale Aile Avukatı #Dodurga Aile Avukatı #İskilip Aile Avukatı #Kargı Aile Avukatı #Laçin Aile Avukatı #Mecitözü Aile Avukatı #Oğuzlar Aile Avukatı #Ortaköy Aile Avukatı #Osmancık Aile Avukatı #Sungurlu Aile Avukatı #Uğurludağ Aile Avukatı #Amasya Aile Avukatı #Göynücek Aile Avukatı #Gümüşhacıköy Aile Avukatı #Hamamözü Aile Avukatı #Merzifon Aile Avukatı #Suluova Aile Avukatı #Taşova Aile Avukatı #Tokat Aile Avukatı #Almus Aile Avukatı #Artova Aile Avukatı #Başçiftlik Aile Avukatı #Erbaa Aile Avukatı #Niksar Aile Avukatı #Pazar Aile Avukatı #Reşadiye Aile Avukatı #Sulusaray Aile Avukatı #Turhal Aile Avukatı #Yeşilyurt Aile Avukatı #Zile Aile Avukatı #Yozgat Aile Avukatı #Akdağmadeni Aile Avukatı #Aydıncık Aile Avukatı #Boğazlıyan Aile Avukatı #Çandır Aile Avukatı #Çayıralan Aile Avukatı #Çekerek Aile Avukatı #Kadışehri Aile Avukatı #Saraykent Aile Avukatı #Sarıkaya Aile Avukatı #Sorgun Aile Avukatı #Şefaatli Aile Avukatı #Yenifakılı Aile Avukatı #Yerköy Aile Avukatı #Kırıkkale Aile Avukatı #Bahşılı Aile Avukatı #Balışeyh Aile Avukatı #Çelebi Aile Avukatı #Delice Aile Avukatı #Karakeçili Aile Avukatı #Keskin Aile Avukatı #Sulakyurt Aile Avukatı #Yahşihan Aile Avukatı #Samsun Aile Avukatı #Atakum Aile Avukatı #Canik Aile Avukatı #İlkadım Aile Avukatı #Tekkeköy Aile Avukatı #Alaçam Aile Avukatı #Asarcık Aile Avukatı #Ayvacık Aile Avukatı #Bafra Aile Avukatı #Çarşamba Aile Avukatı #Havza Aile Avukatı #Kavak Aile Avukatı #Ladik Aile Avukatı #Ondokuzmayıs Aile Avukatı #Salıpazarı Aile Avukatı #Terme Aile Avukatı #Vezirköprü Aile Avukatı #Yakakent Aile Avukatı