Mühür Bozma Suçu (TCK 203) ve Cezası | Çorum Ceza Avukatı

Mühür bozma suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 203. maddesinde “kanun veya yetkili makamların emri uyarınca bir şeyin saklanmasını veya varlığının aynen korunmasını sağlamak için konulan mührü kaldıran veya konuluş amacına aykırı hareket eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır” biçiminde düzenlenmiştir. Uygulamada dosyaların çok büyük bölümü, ruhsatsız faaliyet nedeniyle belediye ya da il özel idaresince mühürlenen iş yerlerinin çalışmaya devam etmesinden doğar.

Suçun hukuki konusu, yetkili makamın bir şeyin varlığının aynen korunmasına yönelik iradesinin sürdürülmesidir. Ceza üst sınırı üç yıl olduğundan dosyalar asliye ceza mahkemesinde görülür; zincirleme suç uygulaması nedeniyle ceza hızla artabilir. Bu nedenle ilk tutanaktan itibaren Çorum ceza avukatı desteği almak; Çorum merkez kadar İskilip, Kargı ve Sungurlu gibi ilçelerde esnafın karşılaştığı dosyalarda da belirleyicidir.

Mühür Bozma Suçunun Unsurları

Madde iki seçimlik hareket öngörür: mührü kaldırmak ve mührün konuluş amacına aykırı hareket etmek. İkincisi uygulamada daha önemlidir; çünkü mühür fiziken sökülmemiş olsa bile mühürlü iş yerinde faaliyete devam edilmesi tek başına suçu oluşturur. Maddenin metnine 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu üzerinden ulaşılabilir.

Suçun faili, mührün konulduğu şey üzerinde fiilî hâkimiyeti bulunan kişidir. Tüzel kişiliğe ait iş yerlerinde Yargıtay, yetkililerin bilgisi ve talimatı olmadan mühürlü bir iş yerinin faaliyette bulunmasının hayatın olağan akışına uygun olmadığını kabul etmektedir. Suçun ispatı ise mühürleme tutanağı ile mühür bozma tutanağına dayanır; bu nedenle tutanakların içeriği savunmanın ilk inceleme alanıdır. Mühürle ilgili diğer suç tipi için mühürde sahtecilik suçu yazımıza bakılabilir.

Ruhsat Tartışması ve Zincirleme Suç

Savunmada en sık ileri sürülen iddia, iş yerinin aslında ruhsata ya da lisansa sahip olduğu veya sonradan çıkan bir düzenlemenin faaliyete izin verdiğidir. Yargıtay bu iddiaları titizlikle incelemekte; ancak suç tarihinden sonra yürürlüğe giren yönetmeliklere dayanılarak beraat kararı verilmesini yasal görmemektedir. Lisans sahibi olmak da tek başına yeterli değildir; iş yeri açma ve çalışma ruhsatının bulunmaması hâlinde mühürleme işlemi hukuka uygun kalır.

İkinci kritik konu zincirleme suçtur. Aynı suç işleme kararıyla farklı tarihlerde mührün defalarca bozulması hâlinde TCK’nın 43. maddesi gündeme gelir ve ceza artırılır. Buna karşılık mühürleme ile mühür bozma arasında uzun bir süre varsa ya da araya resmî bir işlem girmişse ayrı suçların oluşup oluşmadığı tartışılmalıdır. Benzer bir “kesinti” değerlendirmesi paraya eşit sayılan değerlerde sahtecilik dosyalarında da yapılmaktadır.

Yargıtay Kararları Işığında Mühür Bozma Suçu

Aşağıda, mühür bozma suçu uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay 11. Ceza Dairesi 03.07.2014 tarih, 2014/1124 E. – 2014/13368 K. sayılı kararı: Sanık, ailevi sorunları nedeniyle evine gidemediği için mühürlenen iş yerinde kalmaya başladığını savunmuş; 07.06.2012 tarihli tutanakta ise iş yerinde faaliyete devam edildiğine dair bir tespit bulunmamıştır. Daire, gerçeğin kuşkuya yer bırakmayacak biçimde belirlenmesi için tutanağı düzenleyen kolluk görevlilerinin tanık olarak dinlenmesi ve sanığın ailevi sorun iddiasının araştırılması gerektiğini belirterek, eksik araştırmayla mahkûmiyet kararı verilmesini hukuka aykırı bulmuştur.
• Yargıtay 11. Ceza Dairesi 21.03.2018 tarih, 2017/1666 E. – 2018/2464 K. sayılı kararı: Sanıkların yetkilisi olduğu fabrika, ruhsatı bulunmadığından faaliyeti durdurularak 29.03.2011 tarihinde mühürlenmiş; 04.05.2011 tarihli kontrolde mührün bozularak faaliyete devam edildiği saptanmıştır. Fabrikanın personel müdürü, durumu patronlara bildirdiğini ancak iş yerini çalıştırmaya devam ettiklerini beyan etmiştir. Daire, yetkililerin bilgisi ve talimatı olmadan iş yerinin faaliyette bulunmasının mümkün olmadığını belirterek suçun unsurlarıyla oluştuğunu ve beraat yerine mahkûmiyet kararı verilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
• Yargıtay 5. Ceza Dairesi 22.11.2012 tarih, 2012/2483 E. – 2012/11890 K. sayılı kararı: Ruhsatsız işletildiği için 08.12.2005 tarihinde mühürlenen internet kafenin mühürlerinin koparıldığı 22.02.2006 tarihli tutanakla saptanmış; sanıklar o tarihte fiilen mühürleme yapılmadığını savunmuştur. Daire, tutanak tanıkları ile bina sahibinin ifadelerine göre mühürlemenin gerçekten yapıldığını, mührün konuluş amacına aykırı hareket etmenin suçun oluşumu için yeterli olduğunu belirterek beraat yerine mahkûmiyet kararı verilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
• Yargıtay 21. Ceza Dairesi 05.11.2015 tarih, 2015/12323 E. – 2015/4738 K. sayılı kararı: 09.03.2013 tarihli mühür bozma tutanağında, ruhsatı olmadığından faaliyetten men edilen iş yerindeki mühürlerin bozulduğu ve faaliyete devam edildiği belirtilmiş; sanık da mühürleme işleminden sonra yeni aldığı araçlarla faaliyete devam ettiğini ikrar etmiştir. Daire, suçun seçimlik hareketli olduğunu ve mührün kaldırılması ya da konuluş amacına aykırı hareket edilmesiyle oluşacağını vurgulayarak, sübut bulan suçtan beraat kararı verilmesini hukuka aykırı saymıştır.
• Yargıtay 11. Ceza Dairesi 11.09.2013 tarih, 2012/12571 E. – 2013/12685 K. sayılı kararı: Sanıkların birlikte işlettiği ruhsatsız iş yeri 07.02.2011’de mühürlenmiş, ruhsat işlemleri için yapılacak kontrollere esas olmak üzere mühür 16.02.2011’de geçici olarak kaldırılıp aynı gün yeniden mühürlenmiştir. 24.02.2011 tarihli denetim tutanağından sanıkların hâlen mühürlü iş yerini işletmeye devam ettikleri anlaşılmıştır. Daire, suçun tüm unsurlarıyla oluştuğunu belirterek dosya kapsamına uymayan yetersiz gerekçeyle beraat kararı verilmesini hukuka aykırı bulmuştur.
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi 13.04.2011 tarih, 2009/6526 E. – 2011/5014 K. sayılı kararı: Sanığın yetkilisi olduğu şirket tarafından işletilen pavyon, işletme ruhsatı bulunmaması nedeniyle belediye encümeni kararıyla 29.03.2005 tarihinde mühürlenmesine rağmen sanık mührü bozarak faaliyetlerini sürdürmüştür. Daire, eylemin TCK’nın 203. maddesindeki mühür bozma suçunu oluşturduğunu belirterek, suç tarihinden sonra yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’e dayanılarak beraat kararı verilmesini yasal olmayan gerekçe saymıştır.
• Yargıtay 5. Ceza Dairesi 02.10.2012 tarih, 2011/13410 E. – 2012/9686 K. sayılı kararı: Sanığın müdürü olduğu şirkete otogaz bayilik lisansı verilmiş olmasına rağmen, işletilen istasyon ruhsatsız olarak faaliyet gösterdiğinden 09.03.2007’de belediye görevlilerince mühürlenmiş; 05.10.2007, 12.11.2007 ve 15.12.2007 tarihli kontrollerde mühürlerin bozularak faaliyete devam edildiği saptanmıştır. Daire, lisansın varlığına rağmen ruhsatsız faaliyet nedeniyle suçun oluştuğunu kabul ederek sair temyiz itirazlarını yerinde görmemiştir.
• Yargıtay 5. Ceza Dairesi 17.05.2012 tarih, 2011/10451 E. – 2012/5410 K. sayılı kararı: Ruhsatsız faaliyette bulunduğu için 01.06.2006 tarihinde mühürlenen iş yerinde sanık, aynı suç işleme kararıyla on bir ayrı tarihte mührü bozarak faaliyetine devam etmiştir. Daire, mührün konuluş amacına aykırı hareket etmek suretiyle suçun işlendiğinin mühürleme ve mühür bozma tutanakları ile tüm dosya kapsamından anlaşıldığını belirterek sair temyiz itirazlarını reddetmiştir.

Kararların tam metinlerine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Ceza Avukatı ile Süreç Yönetimi

Mühür bozma suçu dosyalarında savunmanın ilk işi tutanakların denetimidir: mühürleme gerçekten yapılmış mı, mühür bozma tutanağında iş yerinde faaliyete devam edildiğine dair somut bir tespit var mı, tutanak tanıkları dinlenmiş mi? Faaliyet tespiti içermeyen bir tutanağa dayanılarak mahkûmiyet kurulamaz. İkinci olarak failin belirlenmesi önemlidir; iş yerinde fiilî hâkimiyeti bulunmayan çalışan ile yetkili arasındaki ayrım yapılmalıdır. Üçüncüsü ruhsat ve lisans belgelerinin dosyaya kazandırılmasıdır; ancak lisansın tek başına yeterli olmadığı, iş yeri açma ve çalışma ruhsatının ayrıca arandığı unutulmamalıdır. Dördüncüsü zincirleme suç ve kesinti değerlendirmesi ile cezanın adli para cezasına çevrilmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve seri muhakeme usulü imkânlarının gündeme getirilmesidir.

Çorum merkez ile İskilip, Kargı, Sungurlu ve Osmancık başta olmak üzere Çorum’un tüm ilçelerinde Çorum ceza avukatı ve Çorum ağır ceza avukatı desteği arayanlar, Çorum ceza avukatı hizmetlerimiz sayfasını inceleyebilir ve Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.