İçeriğe atla 
İş kazasında SGK rücu davası, Kurumun sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeleri kusurlu işverenden ya da üçüncü kişiden geri alması amacıyla açtığı davadır. Bu dava, işçinin kendi açtığı tazminat davasından bağımsızdır; işveren aynı kaza nedeniyle hem işçiye hem de Kuruma karşı sorumlu hâle gelebilir.
Davanın sonucunu belirleyen iki teknik kavram vardır: bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri ve on yıllık zamanaşımı süresinin başlangıç tarihi. Bu iki başlıkta yapılan hatalar Kurum alacağını tamamen ortadan kaldırabileceği gibi işvereni fazla ödemeye de mahkûm edebilir; bu nedenle sürecin bir Çorum iş kazası avukatı ile yürütülmesi önerilir.
5510 Sayılı Kanun 21. Madde Metni (Tam Metin)
Konunun yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 21. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:
Madde 21 – İş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık bakımından işverenin ve üçüncü kişilerin sorumluluğu
İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine bu Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere, Kurumca işverene ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.
İş kazasının, 13 üncü maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sürede işveren tarafından Kuruma bildirilmemesi halinde, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği, Kurumca işverenden tahsil edilir.
Çalışma mevzuatında sağlık raporu alınması gerektiği belirtilen işlerde, böyle bir rapora dayanılmaksızın veya eldeki rapora aykırı olarak bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılan sigortalının, bu işe girmeden önce var olduğu tespit edilen veya bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılması sonucu meydana gelen hastalığı nedeniyle, Kurumca sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverene ödettirilir.
İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık, üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara rücû edilir.
İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık; kamu görevlileri, er ve erbaşlar ile kamu idareleri tarafından görevlendirilen diğer kişilerin vazifelerinin gereği olarak yaptıkları fiiller sonucu meydana gelmiş ise, bu fiillerden dolayı haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar hariç olmak üzere, sigortalı veya hak sahiplerine yapılan ödemeler veya bağlanan gelirler için kurumuna veya ilgililere rücû edilmez. Ayrıca, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölümlerde, bu Kanun uyarınca hak sahiplerine bağlanacak gelir ve verilecek ödenekler için, iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş kazası sonucu ölen kusurlu sigortalının hak sahiplerine, Kurumca rücû edilmez.
Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.
İş Kazasında SGK Rücu Davasının Şartları ve Kapsamı
Kurumun işverene rücu edebilmesi için işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketinin bulunması gerekir. Dolayısıyla sorumluluk kusur sorumluluğudur; işverenin kusursuz sorumluluğundan hareketle rücu kararı verilemez. Sorumluluğun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır ve kaçınılmazlık payından işveren sorumlu tutulmaz.
Alacağın üst sınırı iki ayrı hesabın karşılaştırılmasıyla bulunur: bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı ile sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği gerçek zarar tutarı. Bu iki rakamdan düşük olanı hükme esas alınır. Gelirlerdeki sonraki artışların hesaba dâhil edilmesi, uygulamada sık karşılaşılan bir bozma nedenidir.
Üçüncü kişinin kusuru söz konusu olduğunda rücu oranı farklıdır: ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve kusurları varsa bunları çalıştıranlara rücu edilir. Kusur oranlarının belirlenmesine ilişkin ayrıntılar için iş kazasında işverenin kusur sorumluluğu yazımız incelenebilir.
Zamanaşımı: On Yıl Ne Zaman Başlar?
Kurumca açılacak tazminat ve rücu davaları on yıllık zamanaşımına tabidir. Zamanaşımının başlangıcı alacak kalemine göre değişir: rücu konusu gelir ve aylıklar bakımından Kurum onay tarihi, masraf ve ödemeler bakımından ise her bir masrafın sarf veya ödeme tarihi esas alınır. Bu nedenle aynı dosyada bazı kalemler zamanaşımına uğramışken bazıları ayakta kalabilir.
Eski 506 sayılı Kanun döneminde gerçekleşen kazalarda ayrım daha da önemlidir: işveren ile sigortalı arasındaki ilişki hizmet sözleşmesine dayandığından işveren bakımından on yıllık süre uygulanırken, üçüncü kişiler bakımından haksız fiil zamanaşımı kuralları gündeme gelir. Tazminat kalemlerinin işçi yönünden kapsamı için iş kazasında manevi tazminat yazımıza bakılabilir.
Yargıtay Kararları Işığında Uygulama
Aşağıda, iş kazasında SGK rücu davası uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 24.10.2023 tarih, 2023/1667 E. – 2023/10184 K. sayılı kararı: Dosyada denetmen raporu ile alınan kusur raporlarının birbirini teyit ettiği, olayın Kurum tarafından iş kazası olarak kabul edildiği saptanmıştır. Bölge adliye mahkemesi, gerçek zararın Kurumca bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinden fazla olması nedeniyle hükmün ilk peşin sermaye değeri ile sınırlı kurulmasını yerinde bulmuştur. Kaza tarihi ile gelir onay ve ödeme tarihlerine göre on yıllık zamanaşımının dolmadığı belirlenerek istinaf başvuruları esastan reddedilmiştir.
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 26.12.2023 tarih, 2023/12983 E. – 2023/13506 K. sayılı kararı: Sigortalının işe giriş bildirgesinin işverence yasal süresi içinde Kuruma bildirildiği tespit edilmiş, işverenin 5510 sayılı Kanun’un 21/1. maddesi gereğince kusur sorumluluğu bulunduğu kabul edilmiştir. Hükme esas alınan kusur raporundaki oranlara göre yapılan hesaplamada Kurumun talep ettiği miktarın tavan tazminatı geçmediği belirlenmiştir. İşveren yönünden on yıllık zamanaşımı süresi dolmadığından dava kabul edilerek sürekli iş göremezlik geliri ile tedavi giderine hükmedilmiştir.
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 03.03.2022 tarih, 2021/9247 E. – 2022/2997 K. sayılı kararı: Davalı, aynı iş kazası nedeniyle daha önce açılan rücu davasının zamanaşımı gerekçesiyle reddedildiğini ileri sürerek davanın reddini istemiştir. Daire, 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesinin üçüncü fıkrasını esas almıştır. Bu hükme göre Kurumca açılacak tazminat ve rücu davaları on yıllık zamanaşımına tabidir; zamanaşımı rücu konusu gelir ve aylıklar bakımından Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemeler için ise masraf veya ödeme tarihinden itibaren başlar.
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 29.11.2016 tarih, 2016/15529 E. – 2016/14312 K. sayılı kararı: Daire, sigortalı ile işveren arasındaki ilişkinin hizmet akdine dayanması nedeniyle işveren ve işveren vekili bakımından on yıllık zamanaşımı süresinin geçerli olduğunu belirtmiştir. Zamanaşımının başlangıcının zararın Kurumun yetkili organınca öğrenildiği tarih olduğu, bunun gelirler yönünden onay günü, giderler yönünden sarf ve ödeme tarihleri olduğu vurgulanmıştır. Somut olayda ilk peşin sermaye değerinin yeniden belirlenmesi ve önceki rücu davasında hükmedilen miktarın mahsubu gerektiği saptanarak hüküm bozulmuştur.
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 24.11.2015 tarih, 2015/21863 E. – 2015/20435 K. sayılı kararı: Daire, üçüncü kişiler ile sigortalı arasında akdi bir ilişki bulunmadığından bu kişiler yönünden haksız fiil zamanaşımı kurallarının uygulanacağını belirtmiştir. Kararda ayrıca Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı sonrasında Kurumun rücu hakkının halefiyete değil kanundan doğan basit rücu hakkına dayandığı vurgulanmıştır. Bu kabule göre alacağın ilk peşin değerin kusura tekabül eden miktarıyla sınırlı olması gerekirken artışları da içeren hesap yapılması bozma nedeni sayılmıştır.
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 04.10.2012 tarih, 2011/10248 E. – 2012/17441 K. sayılı kararı: İş kazası sonucu vefat eden işçinin davalı şirketin sigortalısı olduğu ve aralarında hizmet akdine dayalı ilişki bulunduğu saptanmıştır. Daire, kazanın iş kazası olması karşısında hak sahiplerine bağlanan peşin değerli gelirler için gelir bağlama kararının onay tarihinden itibaren on yıllık zamanaşımı süresinin uygulanacağını belirtmiştir. Bu dosyada uygulama yeri bulunmayan haksız fiil zamanaşımı hükmüne dayanılarak davanın reddedilmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 10.06.2014 tarih, 2014/10596 E. – 2014/14313 K. sayılı kararı: Kurum, üçüncü kişi konumundaki bir anonim şirket aleyhine rücu davası açmıştır. Daire, bu tür davalarda zamanaşımının zarar görenin faile ve fiile ıttıla tarihinden itibaren bir, her hâlde olay tarihinden itibaren on yıl olduğunu; ıttılanın gelirlerde onay tarihi, masraflarda ise her bir masrafın sarf ve ödeme tarihi olduğunu açıklamıştır. Süresinde zamanaşımı savunmasında bulunulmasına rağmen bu def’i yönünden inceleme yapılmaksızın karar verilmesi hukuka aykırı görülmüştür.
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 21.02.2023 tarih, 2023/1115 E. – 2023/1467 K. sayılı kararı: Daire, on yıllık zamanaşımına ilişkin kuralı hatırlattıktan sonra hükmün hangi çerçevede kurulması gerektiğini göstermiştir. Buna göre ilk peşin sermaye değerli gelir yönünden verilecek hüküm 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası kapsamında değerlendirilmelidir. Üçüncü kişilerin teselsül sorumluluğu ise aynı maddenin dördüncü fıkrası kapsamında ve Daire ilkelerine uygun biçimde irdelenerek sonuca gidilmelidir.
Kararların tam metinlerine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.
Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum İş Kazası Avukatı ile Süreç Yönetimi
İş kazasında SGK rücu davası ile karşılaşan işverenin ilk yapması gereken, zamanaşımı def’ini süresinde ileri sürmek ve her alacak kalemi için ayrı başlangıç tarihi hesaplamaktır. İkinci adım, gelir onay belgesi ile ödeme belgelerinin Kurumdan celbini sağlayarak ilk peşin sermaye değerinin doğruluğunu denetlemektir.
Üçüncü adım kusur raporuna itirazdır: kaçınılmazlık payı, işçinin kusuru ve varsa üçüncü kişinin kusuru ayrı ayrı tartışılmalıdır. Son olarak gerçek zarar hesabı ile ilk peşin sermaye değerinin karşılaştırılması istenmeli, düşük olan tutarın esas alınması talep edilmelidir. Çorum’da Çorum iş kazası avukatı veya Çorum tazminat avukatı desteği arayanlar, iş kazaları hizmet sayfamız üzerinden bilgi alarak Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.
Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.
#Çorum Tazminat Avukatı #Alaca Tazminat Avukatı #Bayat Tazminat Avukatı #Boğazkale Tazminat Avukatı #Dodurga Tazminat Avukatı #İskilip Tazminat Avukatı #Kargı Tazminat Avukatı #Laçin Tazminat Avukatı #Mecitözü Tazminat Avukatı #Oğuzlar Tazminat Avukatı #Ortaköy Tazminat Avukatı #Osmancık Tazminat Avukatı #Sungurlu Tazminat Avukatı #Uğurludağ Tazminat Avukatı #Amasya Tazminat Avukatı #Göynücek Tazminat Avukatı #Gümüşhacıköy Tazminat Avukatı #Hamamözü Tazminat Avukatı #Merzifon Tazminat Avukatı #Suluova Tazminat Avukatı #Taşova Tazminat Avukatı #Tokat Tazminat Avukatı #Almus Tazminat Avukatı #Artova Tazminat Avukatı #Başçiftlik Tazminat Avukatı #Erbaa Tazminat Avukatı #Niksar Tazminat Avukatı #Pazar Tazminat Avukatı #Reşadiye Tazminat Avukatı #Sulusaray Tazminat Avukatı #Turhal Tazminat Avukatı #Yeşilyurt Tazminat Avukatı #Zile Tazminat Avukatı #Yozgat Tazminat Avukatı #Akdağmadeni Tazminat Avukatı #Aydıncık Tazminat Avukatı #Boğazlıyan Tazminat Avukatı #Çandır Tazminat Avukatı #Çayıralan Tazminat Avukatı #Çekerek Tazminat Avukatı #Kadışehri Tazminat Avukatı #Saraykent Tazminat Avukatı #Sarıkaya Tazminat Avukatı #Sorgun Tazminat Avukatı #Şefaatli Tazminat Avukatı #Yenifakılı Tazminat Avukatı #Yerköy Tazminat Avukatı #Kırıkkale Tazminat Avukatı #Bahşılı Tazminat Avukatı #Balışeyh Tazminat Avukatı #Çelebi Tazminat Avukatı #Delice Tazminat Avukatı #Karakeçili Tazminat Avukatı #Keskin Tazminat Avukatı #Sulakyurt Tazminat Avukatı #Yahşihan Tazminat Avukatı #Samsun Tazminat Avukatı #Atakum Tazminat Avukatı #Canik Tazminat Avukatı #İlkadım Tazminat Avukatı #Tekkeköy Tazminat Avukatı #Alaçam Tazminat Avukatı #Asarcık Tazminat Avukatı #Ayvacık Tazminat Avukatı #Bafra Tazminat Avukatı #Çarşamba Tazminat Avukatı #Havza Tazminat Avukatı #Kavak Tazminat Avukatı #Ladik Tazminat Avukatı #Ondokuzmayıs Tazminat Avukatı #Salıpazarı Tazminat Avukatı #Terme Tazminat Avukatı #Vezirköprü Tazminat Avukatı #Yakakent Tazminat Avukatı