TCK 296: Hükümlü veya Tutukluların Ayaklanması Suçu

Ceza infaz kurumlarında yaşanan toplu olaylar, pek çok dosyada hem mala zarar verme hem de ayrı bir suç tipi olarak değerlendirilir: hükümlü veya tutukluların ayaklanması. Madde, toplu ayaklanma hâlinde katılanların her biri için hapis cezası öngörür.

Uygulamadaki asıl tartışma, kurum içindeki her gürültülü ya da zarar verici davranışın ayaklanma sayılıp sayılmayacağıdır. Çorum ceza avukatı olarak bu dosyalarda ilk incelenen husus, eylemin disiplin yaptırımı kapsamında mı kaldığı yoksa suçun unsurlarını mı karşıladığıdır.

Türk Ceza Kanunu Madde 296 Tam Metni

Madde 296 – Hükümlü veya tutukluların ayaklanması (1) Hükümlü veya tutukluların toplu olarak ayaklanması halinde, her biri hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Hükümlü veya tutuklu sayısının üçten fazla olmaması halinde, bu suçtan dolayı cezaya hükmedilmez. (2) Ayaklanma sırasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur.

Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu; madde metni için mevzuat.gov.tr adresine bakılabilir.

Hükümlü veya Tutukluların Ayaklanması Suçunun Unsurları

Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımına göre suçun oluşması için cebir veya şiddet gösterilmesi, ya da nüfuz ve etkin kuvvet kullanılması suretiyle kurum yönetiminin kurumu idare etme olanağının kısmen veya tamamen ortadan kaldırılması veya buna engel olunması gerekir. Bu ölçüt karşılanmadıkça eylem ayaklanma sayılmaz.

Bu nedenle mahkemenin, somut eylemler nedeniyle kurum yönetiminin idare olanağının gerçekten ortadan kalkıp kalkmadığını gerekçesinde tartışması zorunludur. Oda kapısına vurmak, bağırmak ya da kişinin kendisini yaralaması gibi davranışlar tek başına disiplin yaptırımı kapsamında kalabilir.

Sayı Koşulu: Kaç Kişi Gerekir?

Madde, hükümlü veya tutuklu sayısının üçten fazla olmaması hâlinde bu suçtan ceza verilemeyeceğini açıkça düzenler. Dolayısıyla suçun oluşumu için en az dört hükümlü veya tutuklunun eyleme katılması gerekir. Mülga kanundaki düzenlemede bu eşik daha düşük olduğundan, eski tarihli olaylarda lehe kanun değerlendirmesi de gündeme gelir.

Sayı hesabında, eyleme fiilen katılan kişiler esas alınır. Diğerlerini engellemeye çalışan, korkarak kenara çekilen ya da baskı altında küçük bir yardımda bulunan kişilerin eylemleri suçun unsurlarını karşılamaz; bu kişiler yönünden beraat kararı verilmesi gerekir.

Ayaklanma Sırasında İşlenen Diğer Suçlar

Maddenin ikinci fıkrası uyarınca ayaklanma sırasında başka suçlar işlenmişse o suçlara ilişkin hükümlere göre ayrıca ceza verilir. Uygulamada en sık birlikte görülen suçlar mala zarar verme, kamu malına zarar verme ve görevi yaptırmamak için direnmedir.

Ancak bu, her zarar verme eyleminin kendiliğinden ayaklanma suçunu da doğurduğu anlamına gelmez. Yargıtay, mala zarar verme sabit olsa bile ayaklanma unsurlarının ayrıca tartışılmasını istemektedir.

Dava Zamanaşımı ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Bu suçtan kurulan hükümlerde sıklıkla hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir. Dava zamanaşımı, bu kararın kesinleştiği tarihte durur; denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenirse o suçun işlendiği tarihte yeniden işlemeye başlar. Yeni suça ilişkin mahkûmiyetin kesinleşmesini bekleyen süre boyunca ise zamanaşımı işlemeye devam eder.

Sanığın suç tarihinde çocuk olması hâlinde zamanaşımı süreleri yaş gruplarına göre indirilir. Bu hesap, hükmün açıklandığı tarihte davanın düşmesi sonucunu doğurabileceğinden savunma bakımından kritik öneme sahiptir.

Yargıtay Kararları Işığında Uygulama

Aşağıda, hükümlü veya tutukluların ayaklanması uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2020/13673, K. 2022/19396, T. 20.12.2022 — Daire, suçun oluşabilmesi için cebir, şiddet göstererek veya nüfuz ve etkin kuvvet kullanarak kurum yönetiminin kurumu idare etme olanağının kısmen ya da tamamen ortadan kaldırılması veya buna engel olunması gerektiğini belirlemiştir. Somut olayda tekli odalarda bulunan sanıkların kendi oda kapılarına vurmaları, odalarında bağırarak gürültü yapmaları ve ellerindeki kesici cisimlerle kendilerini yaralamaları eylemlerinin disiplin yaptırımı kapsamında kaldığı saptanmıştır. Suçun unsurları oluşmadığından beraat kararı verilmesi gerekirken mahkûmiyete karar verilmesi bozma sebebi sayılmıştır.
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2010/28573, K. 2011/4648, T. 06.04.2011 — Kararda, mülga kanundaki ayaklanma suçu için en az üç hükümlü veya tutuklunun katılması zorunlu iken, yürürlükteki düzenlemede suçun oluşmasının en az dört hükümlü veya tutuklunun katılmasına bağlı bulunduğu belirtilmiştir. Sanıklardan birinin diğerlerini engellemeye çalışmak, birinin korkudan merdiven altına sinmek, birinin de korkarak masanın kapı arkasına konulmasına yardım etmekten ibaret eylemleri bakımından suçun unsurlarının oluşmadığı, bu eylemlerin mala zarar verme suçuna iştirak niteliğinde de bulunmadığı saptanmıştır. Bu sanıklar yönünden beraat yerine mahkûmiyet kararı verilmesi bozma sebebi olmuştur.
• Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2011/9092, K. 2012/6954, T. 29.05.2012 — Tutuklu bulunan sanıkların sigara içme isteklerinin yaşlarının küçük olduğu gerekçesiyle reddedilmesi üzerine kurumdaki eşyalara zarar verip bağırmaktan ibaret eylemleri yargılama konusu olmuştur. Daire, bu eylemler nedeniyle kurum yönetiminin kurumu idare etme imkânının kısmen veya tamamen ortadan kalkıp kalkmadığının ve eylemin maddedeki ayaklanma tanımına ne şekilde girdiğinin tartışılmadığını saptamıştır. Mala zarar verme dışında ayrıca ayaklanma suçunun da oluştuğu kabul edilerek kurulan mahkûmiyet hükmü bozulmuştur.
• Yargıtay 23. Ceza Dairesi, E. 2016/7899, K. 2016/7855, T. 16.06.2016 — Kapalı ceza infaz kurumunda tutuklu bulunan suça sürüklenen çocukların, koğuştaki eşyaları isyan var diyerek ayaklandırmaları biçimindeki eylemleri değerlendirilmiştir. Daire, bu eylemlerin hükümlü veya tutuklunun ayaklanması suçunu oluşturduğuna yönelik yerel mahkeme kabulünde isabetsizlik görmemiştir. Karar, ayaklanma iradesinin açıkça ortaya konulduğu toplu eylemlerde suçun oluştuğunu göstermektedir.
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/254, K. 2021/157, T. 20.04.2021 — Kurul, hükmün açıklanmasının geri bırakılması hâlinde dava zamanaşımının bu kararın kesinleştiği tarihte durup, denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi hâlinde o suçun işlendiği tarihte yeniden işlemeye başlayacağını belirlemiştir. Masumiyet karinesi gereğince hükmün açıklanabilmesi için yeni suça ilişkin mahkûmiyetin kesinleşmesi aranmakla birlikte, bu süre boyunca ilk suçun dava zamanaşımının işlemeye devam ettiği kabul edilmiştir. Bu hesaplamaya göre ayaklanma suçunda asli dava zamanaşımı mahkûmiyet kararından önce dolduğundan hüküm bozulmuş ve kamu davasının düşmesine karar verilmiştir.
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2012/6694, K. 2012/29965, T. 10.12.2012 — Daire, sanığa yükletilen ayaklanma eyleminin zorunlu öğelerinin ve eylemin sanık tarafından işlendiğinin kanuna uygun olarak yürütülen duruşma sonucu saptandığını belirtmiştir. Bütün kanıtlarla iddia ve savunmaların temyiz denetimini sağlayacak biçimde sergilendiği, vicdani kanının kesin ve tutarlı verilere dayandırıldığı tespit edilmiştir. Eylemin doğru nitelendirildiği ve kanunda öngörülen suç tipine uyduğu sonucuna varılarak mahkûmiyet hükmü yerinde bulunmuştur.
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2013/9980, K. 2013/8358, T. 25.03.2013 — Aynı yönde verilen bu kararda da ayaklanma eylemine ilişkin zorunlu öğelerin duruşma sonucunda saptandığı ve delillerin temyiz denetimine elverişli biçimde tartışıldığı belirtilmiştir. Daire, vicdani kanının çelişmeyen verilere dayandırıldığını ve eylemin kanundaki suç tipine uygun biçimde nitelendirildiğini tespit etmiştir. Böylece gerekçesi somutlaştırılmış mahkûmiyet hükümlerinin denetimden geçtiği görülmektedir.

Kararların tam metinleri karararama.yargitay.gov.tr üzerinden sorgulanabilir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Ceza Avukatı ile Süreç Yönetimi

Savunmada üç nokta belirleyicidir: eyleme fiilen katılan kişi sayısı, kurum yönetiminin idare olanağının gerçekten ortadan kalkıp kalkmadığı ve sanığın eyleminin disiplin yaptırımı kapsamında kalıp kalmadığı. Kurum tutanakları, kamera kayıtları ve disiplin kurulu kararları bu üç başlık bakımından ayrı ayrı incelenmelidir.

Çorum ceza avukatı olarak büromuz, ceza infaz kurumu kaynaklı suçlamalarda savunma yapılması, suç vasfının tartışılması ve dava zamanaşımı ile kanun yollarının takibi hizmetlerini vermektedir.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebileceğinden, karar almadan önce Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçmeniz önerilir.

#Çorum Ceza Avukatı #Alaca Ceza Avukatı #Bayat Ceza Avukatı #Boğazkale Ceza Avukatı #Dodurga Ceza Avukatı #İskilip Ceza Avukatı #Kargı Ceza Avukatı #Laçin Ceza Avukatı #Mecitözü Ceza Avukatı #Oğuzlar Ceza Avukatı #Ortaköy Ceza Avukatı #Osmancık Ceza Avukatı #Sungurlu Ceza Avukatı #Uğurludağ Ceza Avukatı #Amasya Ceza Avukatı #Göynücek Ceza Avukatı #Gümüşhacıköy Ceza Avukatı #Hamamözü Ceza Avukatı #Merzifon Ceza Avukatı #Suluova Ceza Avukatı #Taşova Ceza Avukatı #Tokat Ceza Avukatı #Almus Ceza Avukatı #Artova Ceza Avukatı #Başçiftlik Ceza Avukatı #Erbaa Ceza Avukatı #Niksar Ceza Avukatı #Pazar Ceza Avukatı #Reşadiye Ceza Avukatı #Sulusaray Ceza Avukatı #Turhal Ceza Avukatı #Yeşilyurt Ceza Avukatı #Zile Ceza Avukatı #Yozgat Ceza Avukatı #Akdağmadeni Ceza Avukatı #Aydıncık Ceza Avukatı #Boğazlıyan Ceza Avukatı #Çandır Ceza Avukatı #Çayıralan Ceza Avukatı #Çekerek Ceza Avukatı #Kadışehri Ceza Avukatı #Saraykent Ceza Avukatı #Sarıkaya Ceza Avukatı #Sorgun Ceza Avukatı #Şefaatli Ceza Avukatı #Yenifakılı Ceza Avukatı #Yerköy Ceza Avukatı #Kırıkkale Ceza Avukatı #Bahşılı Ceza Avukatı #Balışeyh Ceza Avukatı #Çelebi Ceza Avukatı #Delice Ceza Avukatı #Karakeçili Ceza Avukatı #Keskin Ceza Avukatı #Sulakyurt Ceza Avukatı #Yahşihan Ceza Avukatı #Samsun Ceza Avukatı #Atakum Ceza Avukatı #Canik Ceza Avukatı #İlkadım Ceza Avukatı #Tekkeköy Ceza Avukatı #Alaçam Ceza Avukatı #Asarcık Ceza Avukatı #Ayvacık Ceza Avukatı #Bafra Ceza Avukatı #Çarşamba Ceza Avukatı #Havza Ceza Avukatı #Kavak Ceza Avukatı #Ladik Ceza Avukatı #Ondokuzmayıs Ceza Avukatı #Salıpazarı Ceza Avukatı #Terme Ceza Avukatı #Vezirköprü Ceza Avukatı #Yakakent Ceza Avukatı