İçeriğe atla 
Kişisel durum sicilini tutan memurlar, bir insanın adından doğum tarihine, evliliğinden soybağına kadar hayatının hukuki çatısını kayda geçiren görevlilerdir. Türk Medeni Kanunu’nun 37. maddesi bu faaliyeti kişilerin beyanına ya da özel kuruluşların takdirine bırakmamış; sicilin Devletçe atanan memurlar tarafından tutulacağını düzenlemiştir. Kütükteki tek bir harf ya da tek bir yıl hatası miras payını, evlenme ehliyetini veya emeklilik tarihini etkileyebildiği için, kaydın kim tarafından ve hangi sorumlulukla tutulduğu teorik bir ayrıntı değildir.
Hatalı kayıtların düzeltilmesi ve bu hatalardan doğan zararların tazmini, hem kişiler hukuku hem de idarenin sorumluluğu bilgisini birlikte gerektirir. Bu nedenle nüfus kaydına ilişkin bir uyuşmazlıkla karşılaşanların, dava yolunu ve delil düzenini baştan doğru kurabilmek için bir Çorum avukatı ile süreci planlaması yerinde olur.
TMK 37 Madde Metni (Tam Metin)
Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 37. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:
Madde 37 – II. Görevliler
Kişisel durum sicili, Devletçe atanan memurlar tarafından tutulur. Sicil kayıtlarını tutmak ve örnek vermek bu memurların görevidir.
Yabancı memleketlerdeki Türkiye temsilcilerine, Cumhurbaşkanlığının onayı ile nüfus memurluğu yetkisi verilebilir.
Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.
Kişisel Durum Sicilini Tutan Memurlar: TMK 37’nin Anlamı
Madde iki kural içerir. Birinci fıkra, sicilin tutulmasını bir kamu hizmeti olarak Devlete bırakır ve kayıtları tutmanın yanında örnek vermenin de bu memurların görevi olduğunu belirtir. Kısacası kişisel durum sicilini tutan memurlar, bu kamu hizmetini yürütmeye yetkili tek süjedir. İkinci fıkra ise yabancı ülkelerdeki Türkiye temsilciliklerine Cumhurbaşkanlığı onayıyla nüfus memurluğu yetkisi verilmesine imkân tanır; yurt dışındaki doğum, evlenme ve ölüm bildirimlerinin konsolosluklar üzerinden kütüğe işlenebilmesinin dayanağı budur.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 02.11.2021 tarih, 2018/245 E. – 2021/1300 K. sayılı kararı: Nüfus kaydının düzeltilmesine ilişkin bir direnme uyuşmazlığında Genel Kurul, TMK 37 hükmünü aynen aktarmış ve kütüklerin tutulması ödevinin Devlete yükletildiğini vurgulamıştır. Kararda, kayıttaki yanlışlığın hem nüfus memurlarının hatasından hem de memura yapılan beyanların veya sunulan belgelerin doğru olmamasından kaynaklanabileceği belirtilmiştir. Genel Kurul ayrıca kişisel durum sicillerinin TMK’nın 7. maddesi anlamında resmî sicil ispat gücüne sahip olduğunu, aksi ispatlanıncaya kadar geçerli sayılacağını, ancak doğru olmadıklarının her türlü delille kanıtlanabileceğini ve bu davanın zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı olmaksızın açılabileceğini sonuca bağlamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 12.05.2011 tarih, 2010/8050 E. – 2011/3284 K. sayılı kararı: Mirasçılık uyuşmazlığına ilişkin dosyada Daire, resmî sicil ve senetlerin belgeledikleri olguların doğruluğuna kanıt oluşturduğunu, bu kayıtların aksi sabit oluncaya kadar doğru kabul edileceğini ve mirasçıların kural olarak resmî kayıtlara göre belirleneceğini belirtmiştir. Somut olayda nüfus kayıtlarında ölüm sırası belli olduğu hâlde bu sicilin aksine karar verildiği saptanmış; kayıtlar usulünce düzeltilmedikçe mirasçı belirlenemeyeceği gerekçesiyle hüküm bozulmuştur.
Sicilin Yanlış Tutulmasından Doğan Zarar ve Devletin Sorumluluğu
TMK 37 görevi Devlete verdiği için, kişisel durum sicilini tutan memurlar eliyle yürütülen bu hizmetin kötü işlemesinin faturası da Devlete çıkar; kanun koyucu bunu 38. maddede düzenlemiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 29.03.2016 tarih, 2015/11469 E. – 2016/4834 K. sayılı kararı: Daire, TMK 38’deki sorumluluğun kusursuz sorumluluk türü olduğunu; nüfus müdürünün ya da memurunun kusuru bulunsun veya bulunmasın, sicilin tutulmasında malvarlığı çıkarlarını koruyan kurallara aykırı davranılmasının yeterli olduğunu açıklamıştır. Sonuç olarak dava ancak Devlete karşı açılabilir; kusur varsa Devlet ödediği tazminatı memuruna rücu eder.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 01.11.2012 tarih, 2011/11505 E. – 2012/15962 K. sayılı kararı: Okuma yazması bulunmayan davacı, nüfus memurluğunca adının yanlış yazıldığını, hiç evlilik yapmamasına rağmen yıllarca başka biriyle evli göründüğünü ve o kişinin çocuklarının annesi olarak kaydedildiğini ileri sürerek tazminat istemiştir. Yerel mahkeme istemi tümden reddetmiş; Yargıtay maddi tazminata yönelik itirazları yerinde bulmazken manevi tazminat yönünden kararı bozmuştur. Daireye göre davacının sicilin yanlış tutulmasından dolayı zorluk yaşadığı ve düzeltme davası açmak zorunda kaldığı gözetilerek uygun miktarda manevi tazminata hükmedilmesi gerekirdi.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 05.11.2019 tarih, 2018/7413 E. – 2019/8750 K. sayılı kararı: Bakanlığa yöneltilen tazminat isteminin dayanağının TMK 38 olduğu belirtildikten sonra, davacıların kişisel durum sicilinin tutulmasından doğan bir zararının bulunmadığı saptanmıştır. Daire, davanın reddi gerekirken yanılgılı değerlendirmeyle kısmen kabulünü doğru görmemiş ve kararı bozmuştur. Karar, maddenin otomatik bir tazminat hükmü olmadığını; kayıt hatası ile zarar arasındaki bağın somut olarak gösterilmesi gerektiğini ortaya koyar.
Kişisel Durum Sicilini Tutan Memurlar ve Kayıt Düzeltme Davalarında Yargıtay Uygulaması
Kayıt hatasının memurdan mı yanlış beyandan mı kaynaklandığı, davanın türünü ve ispat yükünü belirler. Nüfus kaydının düzeltilmesi davaları kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemeler taraf beyanıyla yetinemez, doğru sicili oluşturmak için kendiliğinden araştırma yapar. Usul ayrıntıları için nüfus kaydının düzeltilmesi davası, sicilin ispat gücü için kişisel durum sicilinin ispat gücü yazılarımız okunabilir; karar metinlerine Yargıtay karar arama sisteminden ulaşılabilir.
Aşağıda, kişisel durum sicilini tutan memurlar ve kayıt düzeltme uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 14.05.2026 tarih, 2025/7112 E. – 2026/5608 K. sayılı kararı: Nüfus kaydının düzeltilmesi istemine ilişkin dosyada Daire, bu davaların kamu düzenini ilgilendirdiğini ve TMK’nın 38. maddesi gereğince yanlış tutulan kayıttan doğan zararlardan Devletin sorumlu olduğunu hatırlatmıştır. Bu nedenle mahkemenin, sicilin doğru tutulmasını sağlamak amacıyla her türlü kanıtı kendiliğinden araştırması gerektiği belirtilmiştir. Hâkimin yalnız tarafların sunduğu delillerle yetinmesi bu davalarda kabul edilmez.
- Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 29.09.2011 tarih, 2011/8630 E. – 2011/9501 K. sayılı kararı: Davacı, gerçek doğum yılının kütüktekinden on altı yıl önce olduğunu ileri sürerek yaş düzeltme istemiş, yerel mahkeme reddetmiştir. Daire, yirmi beş yaşını doldurmuş kişilerde tıbbi yaş tespitinin mümkün olmadığını kabul etmekle birlikte dosyadaki ilmühabere göre davacının kütükteki tarihe göre sekiz yaş yedi aylıkken evlendiği ve on yaş on aylıkken çocuk doğurduğu sonucunun çıktığını saptamış; bunun yaşamın olağan akışıyla bağdaşmadığı gerekçesiyle, kayıtlarda çelişki yaratmayacak bir düzeltme yapılması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.
- Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 17.09.2015 tarih, 2015/12762 E. – 2015/13070 K. sayılı kararı: Nüfusa hatalı biçimde başka bir kadının oğlu olarak kaydedildiğini ileri süren kişinin davasında yerel mahkeme, taraf beyanlarına dayanarak anne kaydının düzeltilmesine karar vermiştir. Daire, bu davaların kamu düzeniyle yakından ilgili olduğunu ve mahkemelerin hiçbir kuşkuya yer bırakmadan doğru sicil oluşturmak zorunda bulunduğunu vurgulamıştır. Yalnız beyanla yetinilmeyip anne olarak tescili istenen kişiyle davacı arasında DNA testi yaptırılması gerektiği gerekçesiyle hüküm bozulmuştur.
- Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 21.06.2011 tarih, 2011/6118 E. – 2011/7467 K. sayılı kararı: Davacılar, murislerinin kütükte anne olarak kendi annelerinin gösterildiğini, gerçekte bu kişilerin babanın ilk eşinden doğduğunu ileri sürerek kaydın düzeltilmesini istemiş, yerel mahkeme davayı kabul etmiştir. Daire, mahkemenin kamu düzeniyle ilgili resmî sicilleri doğru oluşturma zorunluluğu bulunduğunu belirtmiş; gerçek annenin tespiti yönünden DNA araştırması yaptırılmadan eksik incelemeyle hüküm kurulmasını doğru görmeyerek kararı bozmuştur.
- Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 05.11.2010 tarih, 2010/9762 E. – 2010/14630 K. sayılı kararı: Ana ve baba, müşterek çocuklarının yurt dışında doğduğunu belirterek doğum yeri kaydının düzeltilmesini istemiş, yerel mahkeme reddetmiştir. Daire, TMK’nın 7. maddesi uyarınca resmî sicillerin belgeledikleri olguların doğruluğuna kanıt oluşturduğunu, ancak içeriğin doğru olmadığının ispatının hiçbir şekle bağlı olmadığını belirtmiştir. Yabancı nüfus kayıt belgesi ve tanık beyanıyla doğum yerinin kanıtlandığı saptanarak davanın kabulü gerekirken reddi bozma sebebi sayılmıştır.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 06.04.2022 tarih, 2022/1299 E. – 2022/3378 K. sayılı kararı: Anne ve babası yurt dışında yabancı yetkili makam önünde evlenen, ancak bu evliliği ve doğumu Türkiye’deki nüfus müdürlüğüne bildirilmeyen davacının kayıt istemi incelenmiştir. Daire, yurt dışında yabancı makamlar önünde Türk vatandaşlarınca yapılan evlenmelerin, Kanun hükümlerine uygun olmak ve butlan sebebi bulunmamak kaydıyla geçerli olduğunu belirtmiştir. Davanın kabulü yerinde bulunmakla birlikte, davacının anne hanesindeki kaydının babanın kaydına taşınmasına da karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle hüküm bozulmuştur.
Kişisel Durum Sicilini Tutan Memurlar Karşısında Sık Karşılaşılan Sorunlar
İlk sorun, hatanın kaynağının yanlış teşhis edilmesidir. Hata memurun yazım yanlışından değil, kütüğe başından itibaren gerçeğe aykırı beyanla girilen bilgiden kaynaklanıyorsa dava soybağı davası değil, kayıt düzeltme davasıdır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 22.11.2018 tarih, 2018/13826 E. – 2018/19103 K. sayılı kararı: Annesi başka bir kadın olmasına rağmen davacının çocuğu olarak nüfusa tescil edilen kişinin kaydının anne yönünden iptali istemi incelenmiş; Daire bu istemin, gerçeğe aykırı beyanla oluşturulan kişisel durum sicilinin düzeltilmesi niteliğinde olduğunu belirtmiştir. Nitelendirme hatası görev ve usul yönünden ağır sonuç doğurduğundan dilekçenin hukuki sebebi baştan doğru kurulmalıdır.
İkinci sorun tazminat davasının muhatabının ve zamanının yanlış belirlenmesidir: önce düzeltme kararı alınmalı, ardından TMK 38 uyarınca Devlete karşı dava açılmalıdır; ayrıntılar kişisel durum sicilinden doğan zarar yazımızdadır. Üçüncü sorun yurt dışı kayıtlarıdır: maddenin ikinci fıkrası temsilciliklere yetki verilmesine izin verdiği hâlde, yurt dışındaki evlenme ve doğumların bildirilmemesi kütükte yıllar süren boşluklar doğurmakta ve bu boşluklar ancak dava yoluyla kapatılabilmektedir. İdari aşama için Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü duyuruları takip edilebilir.
Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Avukatı ile Süreç Yönetimi
TMK 37, kişisel durum sicilini tutan memurlar bakımından yalnız bir görev dağılımı kuralı değil; sicilin kamusal niteliğinin ve Devletin bu kayıttan doğan sorumluluğunun da dayanağıdır. İçtihadın ortak çizgisi nettir: kütük gerçeği yansıtmak zorundadır ve yanlış kaydın yol açtığı zararlardan Devlet kusursuz biçimde sorumlu tutulur.
Pratikte izlenecek yol şudur: tedavüllü nüfus kayıt örnekleri ile dayanak doğum, evlenme ve ölüm tutanakları temin edilmeli; hatanın türü belirlenmeli; kayıtlarda çelişki yaratmayacak bir talep kurulmalı; DNA incelemesi ve tanık deliline baştan dayanılmalı; düzeltme kararı kesinleştikten sonra doğmuş zarar varsa TMK 38 kapsamında tazminat yolu değerlendirilmelidir. Kaydınızdaki bir hatanın miras, evlilik veya özlük haklarınızı etkilediğini düşünüyorsanız Çorum’da avukat arayışındaysanız Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.
#Çorum Avukatı #Alaca Avukatı #Bayat Avukatı #Boğazkale Avukatı #Dodurga Avukatı #İskilip Avukatı #Kargı Avukatı #Laçin Avukatı #Mecitözü Avukatı #Oğuzlar Avukatı #Ortaköy Avukatı #Osmancık Avukatı #Sungurlu Avukatı #Uğurludağ Avukatı #Amasya Avukatı #Göynücek Avukatı #Gümüşhacıköy Avukatı #Hamamözü Avukatı #Merzifon Avukatı #Suluova Avukatı #Taşova Avukatı #Tokat Avukatı #Almus Avukatı #Artova Avukatı #Başçiftlik Avukatı #Erbaa Avukatı #Niksar Avukatı #Pazar Avukatı #Reşadiye Avukatı #Sulusaray Avukatı #Turhal Avukatı #Yeşilyurt Avukatı #Zile Avukatı #Yozgat Avukatı #Akdağmadeni Avukatı #Aydıncık Avukatı #Boğazlıyan Avukatı #Çandır Avukatı #Çayıralan Avukatı #Çekerek Avukatı #Kadışehri Avukatı #Saraykent Avukatı #Sarıkaya Avukatı #Sorgun Avukatı #Şefaatli Avukatı #Yenifakılı Avukatı #Yerköy Avukatı #Kırıkkale Avukatı #Bahşılı Avukatı #Balışeyh Avukatı #Çelebi Avukatı #Delice Avukatı #Karakeçili Avukatı #Keskin Avukatı #Sulakyurt Avukatı #Yahşihan Avukatı #Samsun Avukatı #Atakum Avukatı #Canik Avukatı #İlkadım Avukatı #Tekkeköy Avukatı #Alaçam Avukatı #Asarcık Avukatı #Ayvacık Avukatı #Bafra Avukatı #Çarşamba Avukatı #Havza Avukatı #Kavak Avukatı #Ladik Avukatı #Ondokuzmayıs Avukatı #Salıpazarı Avukatı #Terme Avukatı #Vezirköprü Avukatı #Yakakent Avukatı