Kayın Hısımlığı Nedir? TMK 18 | Çorum Avukatı

Evlilik yalnızca iki kişi arasında bağ kurmaz; her eşi, diğerinin ailesine de hukuken bağlar. Türk Medeni Kanunu’nun 18. maddesinde düzenlenen ve uygulamada sıhri hısımlık olarak da anılan kayın hısımlığı, bu bağın adıdır. Kurumun en çarpıcı yönü, evlilik bittikten sonra da varlığını sürdürmesidir. Bu özellik, evlenme engellerinden ceza hukukundaki uygulamalara kadar birçok alanda somut sonuç doğurur.

TMK 18 Madde Metni (Tam Metin)

Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 18. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:

Madde 18 – 2. Kayın hısımlığı

Eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları, aynı tür ve dereceden kayın hısımları olur.

Kayın hısımlığı, kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz.

Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi

Hüküm iki kural koyar. Birincisi, bağın türü ve derecesi ödünç alınır: eşin kan hısımları, diğer eş bakımından aynı tür ve aynı dereceden hısım sayılır. İkincisi, bu bağ boşanma veya ölümle sona ermez. Dolayısıyla kayın hısımlığı bir kez kurulduktan sonra kural olarak süreklidir.

Derecesi Nasıl Belirlenir?

• Birinci derece: Eşin anne ve babası, yani kayınvalide ve kayınpeder, diğer eş bakımından birinci derece üstsoy kayın hısmı sayılır; eşin çocuğu da aynı derecede altsoy kayın hısmıdır.
• İkinci derece: Eşin kardeşleri, yani kayınbirader, baldız ve görümce, ikinci derece yansoy kayın hısmı konumundadır ve bu nitelik evlilik sona erse dahi değişmez.
• Üçüncü derece: Kayınbiraderin, baldızın veya görümcenin çocukları, diğer eş bakımından üçüncü derece yansoy kayın hısmı olarak kabul edilmekte ve üçüncü dereceye bağlanan sonuçlardan yararlanmaktadır.
• Türün korunması: Eşin kan hısımı üstsoy konumundaysa bağ üstsoy, yansoy konumundaysa yansoy niteliğini korur; bu nedenle somut olayda tür ve derece ayrı ayrı belirlenmek zorundadır.
• Eşler arasında bağ yoktur: Eşlerin kendileri birbirinin hısmı değildir; aralarındaki ilişki evlilik birliğinden doğan ayrı bir hukuki bağ olarak değerlendirilir.

Buna karşılık, iki eşin kendi kan hısımları arasında hiçbir hısımlık bağı doğmaz. Bir kişinin kayınvalidesi ile kendi annesi arasında hukuken hısımlık yoktur. Benzer biçimde, kardeşlerin eşleri de birbirinin hısmı sayılmaz. Günlük dilde kullanılan “dünür” ve “elti” gibi adlandırmaların hukuki karşılığı bulunmamaktadır.

Doğurduğu Hukuki Sonuçlar

• Evlenme engeli: Eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasağı bulunmakta ve bu yasak evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmamaktadır.
• Mirasçılık bulunmaması: Kayın hısımları yasal mirasçı sayılmaz; bu kişilere ancak vasiyetname ya da miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflarla kazandırma yapılabilmekte, saklı pay hakları ise doğmamaktadır.
• Nafaka yükümlülüğünün olmaması: Yardım nafakası yalnızca altsoy, üstsoy ve kardeşler bakımından söz konusu olduğundan kayın hısımları bu yükümlülük altına girmemektedir.
• Usul hukukundaki yansımalar: Tanıklıktan çekinme hakkı, hâkimin reddi, bilirkişinin reddi ve yasaklılık gibi kurumlarda bu bağ belirli bir dereceye kadar dikkate alınmakta ve usul işlemlerinin geçerliliğini doğrudan etkilemektedir.
• İnfaz hukuku: Hükümlüyü ziyaret edebilecek kişiler belirlenirken üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları birlikte sayıldığından, bu bağın varlığı ziyaret talebinin kabulünde doğrudan rol oynamaktadır.

Bu sonuçların ortak noktası, kayın hısımlığının kan bağına bağlanan haklardan çok, yasak ve çekinme hâllerinde rol oynamasıdır. Kanun koyucu bu bağa mirasçılık ya da nafaka gibi mali haklar tanımamış; buna karşılık aile düzenini ve yargılamanın tarafsızlığını korumaya yönelik sınırlamalar bakımından dikkate almıştır. Bu nedenle somut olayda hangi kuralın uygulanacağı belirlenirken, kuralın kan hısımlığını mı yoksa her iki hısımlık türünü birden mi kapsadığı metin üzerinden kontrol edilmelidir.

Yargıtay ve Danıştay Kararları Işığında Kayın Hısımlığı

Danıştay 10. Dairesi, 25.05.2023 tarihli 2019/12736 E. – 2023/2788 K. sayılı kararında, eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımlarının aynı tür ve dereceden hısım sayılacağı belirtilerek somut derece tablosu ortaya konmuş; kayınvalide ve kayınpeder birinci, kayınbirader, baldız ve görümce ikinci, bunların çocukları üçüncü derece olarak gösterilmiştir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 23.05.2024 tarihli 2023/3128 E. – 2024/1164 K. sayılı kararında da aynı tablo esas alınmıştır.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 18.01.2017 tarihli 2016/18033 E. – 2017/237 K. sayılı kararında, üvey annenin kan hısmı değil kayın hısmı olduğu; bu nedenle üstsoya karşı kasten yaralama suçuna ilişkin artırım hükmünün uygulanamayacağı sonucuna varılmıştır.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 20.03.2023 tarihli 2023/1913 E. – 2023/1135 K. sayılı kararında ise kayınvalideye karşı işlenen kasten yaralama eyleminde, kayınvalidenin üstsoy sayılamayacağı belirtilerek fazla ceza tayin edilmesinin isabetli olmadığı vurgulanmıştır.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

En sık yapılan hata, kan bağına bağlanan sonuçların kayın hısımlarına da uygulanacağının varsayılmasıdır. Ceza hukukunda üstsoy kavramı kan bağını ifade ettiğinden, kayın hısmına karşı işlenen fiillerde ağırlaştırıcı sebep uygulanmaz. Aynı biçimde, kayın hısmı mirasçı sıfatı taşımadığından veraset işlemlerinde taraf olarak gösterilmesi usul hatasına yol açar.

Bağın evlilik sona erdikten sonra da devam etmesi, özellikle evlenme engelleri bakımından önem taşır. Boşanan kişinin eski eşinin annesi ya da kızı ile evlenmesi mümkün değildir. Bu kural, kayın hısımlığı bağının kalıcılığından kaynaklanır ve nüfus müdürlüğünce evlenme başvurusu aşamasında denetlenir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Avukatı ile Süreç Yönetimi

TMK 18, akrabalık ilişkilerinin hukuki haritasını tamamlayan hükümdür. Kayın hısımlığı bağının türü, derecesi ve kalıcılığı doğru belirlenmediğinde, evlenme başvurusundan ceza yargılamasına kadar pek çok aşamada sonuç değişir. Derece hesabı yapılırken nüfus kayıtlarının eksiksiz toplanması ve bağın hangi kurala göre değerlendirileceğinin baştan saptanması gerekir. İçtihatları Yargıtay Karar Arama üzerinden inceleyebilir, hizmet alanlarımıza Çorum avukatı ve hukuki danışmanlık sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Çorum’da Çorum avukatı desteği arayanlar Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.

#Çorum Avukatı #Alaca Avukatı #Bayat Avukatı #Boğazkale Avukatı #Dodurga Avukatı #İskilip Avukatı #Kargı Avukatı #Laçin Avukatı #Mecitözü Avukatı #Oğuzlar Avukatı #Ortaköy Avukatı #Osmancık Avukatı #Sungurlu Avukatı #Uğurludağ Avukatı #Amasya Avukatı #Göynücek Avukatı #Gümüşhacıköy Avukatı #Hamamözü Avukatı #Merzifon Avukatı #Suluova Avukatı #Taşova Avukatı #Tokat Avukatı #Almus Avukatı #Artova Avukatı #Başçiftlik Avukatı #Erbaa Avukatı #Niksar Avukatı #Pazar Avukatı #Reşadiye Avukatı #Sulusaray Avukatı #Turhal Avukatı #Yeşilyurt Avukatı #Zile Avukatı #Yozgat Avukatı #Akdağmadeni Avukatı #Aydıncık Avukatı #Boğazlıyan Avukatı #Çandır Avukatı #Çayıralan Avukatı #Çekerek Avukatı #Kadışehri Avukatı #Saraykent Avukatı #Sarıkaya Avukatı #Sorgun Avukatı #Şefaatli Avukatı #Yenifakılı Avukatı #Yerköy Avukatı #Kırıkkale Avukatı #Bahşılı Avukatı #Balışeyh Avukatı #Çelebi Avukatı #Delice Avukatı #Karakeçili Avukatı #Keskin Avukatı #Sulakyurt Avukatı #Yahşihan Avukatı #Samsun Avukatı #Atakum Avukatı #Canik Avukatı #İlkadım Avukatı #Tekkeköy Avukatı #Alaçam Avukatı #Asarcık Avukatı #Ayvacık Avukatı #Bafra Avukatı #Çarşamba Avukatı #Havza Avukatı #Kavak Avukatı #Ladik Avukatı #Ondokuzmayıs Avukatı #Salıpazarı Avukatı #Terme Avukatı #Vezirköprü Avukatı #Yakakent Avukatı