İçeriğe atla 
Türk Medeni Kanunu, kendi fiilleriyle hak edinme ve borç altına girme yetkisini herkese tanımaz. Kanunun 14. maddesi, bu yetkiden yoksun olan kişileri tek cümlede sayarak fiil ehliyetsizliği kurumunun çerçevesini çizer. Hükmün amacı, iradesini sağlıklı biçimde oluşturamayan veya henüz yeterli olgunluğa ulaşmamış kimseleri kendi işlemlerinin sonuçlarına karşı korumaktır. Uygulamada tapu iptali ve tescil, senedin iptali, vasiyetnamenin iptali ve icra takibine itiraz davalarının çoğu bu hüküm etrafında şekillenir.
TMK 14 Madde Metni (Tam Metin)
Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 14. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:
Madde 14 – 1. Genel olarak
Ayırt etme gücü bulunmayanların, küçüklerin ve kısıtlıların fiil ehliyeti yoktur.
Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi
Madde üç grubu birlikte anar; ancak bu grupların hukuki durumu aynı değildir. Ayırt etme gücü bulunmayanlar bakımından mutlak bir ehliyetsizlik söz konusudur. Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar ise sınırlı ehliyetsiz sayılır ve yasal temsilcinin rızasıyla geçerli işlem yapabilirler. Bu ayrım, fiil ehliyetsizliği savunmasının hangi sonuca bağlanacağını belirler.
Üç Grup ve Hukuki Durumları
- Ayırt etme gücü bulunmayanlar: Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, ileri derecede bunama, ağır sarhoşluk veya benzeri sebeplerle akla uygun davranma yeteneğinden yoksun olan kişilerin işlemleri kural olarak hiçbir sonuç doğurmaz.
- Küçükler: On sekiz yaşını doldurmamış, evlenmemiş ve mahkemece ergin kılınmamış kişiler bu kapsamdadır. Ayırt etme gücüne sahip küçükler, yasal temsilcinin rızasıyla borçlandırıcı işlem yapabilir.
- Kısıtlılar: Akıl hastalığı, savurganlık, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşama tarzı ya da özgürlüğü bağlayıcı ceza sebebiyle vesayet altına alınan erginler bu gruptadır.
- Sınırlı ehliyetsizler bakımından rıza: Karşılıksız kazanmada ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakların kullanılmasında yasal temsilcinin rızası aranmaz; bu işlemler tek başına geçerli biçimde yapılabilir.
- Haksız fiil sorumluluğu: Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar, borçlandırıcı işlem yapma bakımından ehliyetsiz sayılsalar da kendi haksız fiillerinden doğan zarardan kişisel olarak sorumlu tutulurlar.
Kısıtlılık bakımından önemli bir ayrıntı, kısıtlama kararının ilânıdır. Karar kesinleşip ilân edilmeden iyiniyetli üçüncü kişiler kural olarak etkilenmez; buna karşılık ayırt etme gücünün bulunmamasına bağlanan sonuçlar saklıdır. Bu nedenle kısıtlama kararından önceki bir tarihte dahi kişinin gerçekte ayırt etme gücünden yoksun olduğu ispatlanabilirse işlem geçersiz sayılabilir.
İşlemlerin Akıbeti ve İyiniyet Savunması
Ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin yaptığı işlem kesin hükümsüzdür. Bu hükümsüzlük baştan itibaren sonuç doğurur, sonradan onanmakla geçerli hâle gelmez ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir. İşlemin karşı tarafının durumu bilmemesi, yani iyiniyetli olması sonucu değiştirmez; yerleşik uygulama bu ilkeyi 11.06.1941 tarihli 4/21 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayandırır.
Taşınmaz devirlerinde bu durum yolsuz tescile yol açar. Devralan kişi ilk el konumundaysa tapu sicilindeki kayda güven ilkesinden yararlanamaz. Fiil ehliyetsizliği saptandığında tescil, geçerli bir hukuki sebebe dayanmadığı için iptal edilir ve taşınmaz önceki malikin adına döner.
Ehliyetsizlik Davasında İzlenecek Adımlar
- İşlem tarihinin belirlenmesi: Tapu devri, senet düzenlenmesi veya vekâletnamenin verildiği tarih net biçimde saptanmalı, tüm araştırma bu tarihe odaklanmalıdır.
- Tıbbi belgelerin toplanması: O tarihe yakın dönemdeki hastane kayıtları, poliklinik notları, epikriz raporları, reçeteler ve görüntüleme sonuçları eksiksiz celbedilmelidir.
- Tanık deliline başvurulması: İşlem tarihinde kişiyi yakından tanıyan komşu, akraba ve iş arkadaşlarının somut gözlemleri, raporu destekleyen tamamlayıcı delil işlevi görür.
- Adli Tıp Kurumu raporu: Dosya, toplanan tüm tıbbi belgeler ve tanık beyanlarıyla birlikte ilgili ihtisas kuruluna gönderilmeli, raporun işlem tarihi itibarıyla ve gerekçeli biçimde düzenlenmesi istenmelidir.
- Çelişkili raporlara itiraz: Hastane heyet raporu ile kurum raporu çelişiyorsa itiraz edilmeli, üst kuruldan çelişkiyi giderecek yeni bir rapor istenmelidir.
Bu adımların sırası sonucu doğrudan etkiler. Belgeler toplanmadan dosyanın bilirkişiye gönderilmesi, dayanaksız bir rapora ve çoğu zaman bozmaya yol açar. Fiil ehliyetsizliği iddiasının reddedilmesi hâlinde ise aynı olgulara dayanarak muvazaa, hile veya gabin sebeplerinin terditli biçimde ileri sürülüp sürülmediği önem kazanır; bu nedenle dava dilekçesinin baştan çok sebepli kurgulanması yerinde olur.
Yargıtay Kararları Işığında Fiil Ehliyetsizliği
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.06.2025 tarihli 2024/625 E. – 2025/369 K. sayılı kararında, kanunun ayırt etme gücü bulunmayanların, küçüklerin ve kısıtlıların fiil ehliyetinin bulunmadığını belirttiği; temyiz kudretine sahip olmayan kimsenin yaptığı işlemlerin butlanla malul olduğu ve bu düzenlemenin mutlak ehliyetsizlik hâlindeki kişiyi korumaya yöneldiği vurgulanmıştır.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 26.04.2023 tarihli 2023/2007 E. – 2023/2416 K. sayılı kararında, borçlandırıldığı tarihte ehliyeti bulunmayan kişi aleyhine yürütülen takip ve ihale işlemlerinin geçersiz olduğu, bu işlemlere dayalı mülkiyetin yolsuz nitelik taşıdığı ve karşı tarafın iyiniyet iddiasının dinlenemeyeceği belirtilmiştir.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 22.04.2024 tarihli 2023/1624 E. – 2024/2830 K. sayılı kararında, Adli Tıp Kurumu raporuyla temlik tarihinde ehliyetin bulunmadığı saptandıktan sonra, davalının ilk el konumunda ve durumu bilmesi gereken kişi sıfatında olması nedeniyle davanın kabulünde isabetsizlik görülmemiştir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 23.03.2023 tarihli 2023/437 E. – 2023/1698 K. sayılı kararında ise kısıtlılık hâli sürerken verilen vekâletnameye dayalı satış vaadi sözleşmesine değer verilemeyeceği; kısıtlının taşınmazının satışı bakımından vesayet makamının izninin aranacağı sonucuna varılmıştır.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
Ehliyetsizlik iddiası kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir; istinaf aşamasında dahi dikkate alınır. Buna karşılık iddianın soyut kalmaması gerekir: işlem tarihine ait hastane kayıtları, reçeteler, epikriz raporları ve tanık beyanları toplanmalı, ardından Adli Tıp Kurumundan işlem tarihine özgü rapor alınmalıdır. Dava açılırken kısıtlı adına vasinin husumet izni alması, yargılama sırasında kısıtlanma hâlinde ise davaya vasi eliyle devam edilmesi usul yönünden zorunludur.
Fiil ehliyetsizliği savunması yalnızca davayı açan taraf bakımından değil, kendisine karşı dava açılan taraf bakımından da sonuç doğurur. Bu nedenle sözleşme yapılırken karşı tarafın durumunda tereddüt yaratan belirtiler varsa, işlemin noterde ve tanık huzurunda yapılması, mümkünse güncel sağlık raporu alınması ileride doğacak uyuşmazlığı önleyebilir.
Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Avukatı ile Süreç Yönetimi
TMK 14 kapsamındaki fiil ehliyetsizliği, bir hukuki işlemin baştan itibaren geçersiz sayılması sonucunu doğurabilen ağır bir sebeptir. Hangi gruba girildiğinin doğru belirlenmesi, delillerin işlem tarihine odaklanarak toplanması ve rapor sürecinin yönetilmesi davanın yönünü değiştirir. İçtihatları Yargıtay Karar Arama üzerinden inceleyebilir, hizmet alanlarımıza Çorum avukatı ve hukuki danışmanlık sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Çorum’da Çorum avukatı desteği arayanlar Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.
Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.
#Çorum Avukatı #Alaca Avukatı #Bayat Avukatı #Boğazkale Avukatı #Dodurga Avukatı #İskilip Avukatı #Kargı Avukatı #Laçin Avukatı #Mecitözü Avukatı #Oğuzlar Avukatı #Ortaköy Avukatı #Osmancık Avukatı #Sungurlu Avukatı #Uğurludağ Avukatı #Amasya Avukatı #Göynücek Avukatı #Gümüşhacıköy Avukatı #Hamamözü Avukatı #Merzifon Avukatı #Suluova Avukatı #Taşova Avukatı #Tokat Avukatı #Almus Avukatı #Artova Avukatı #Başçiftlik Avukatı #Erbaa Avukatı #Niksar Avukatı #Pazar Avukatı #Reşadiye Avukatı #Sulusaray Avukatı #Turhal Avukatı #Yeşilyurt Avukatı #Zile Avukatı #Yozgat Avukatı #Akdağmadeni Avukatı #Aydıncık Avukatı #Boğazlıyan Avukatı #Çandır Avukatı #Çayıralan Avukatı #Çekerek Avukatı #Kadışehri Avukatı #Saraykent Avukatı #Sarıkaya Avukatı #Sorgun Avukatı #Şefaatli Avukatı #Yenifakılı Avukatı #Yerköy Avukatı #Kırıkkale Avukatı #Bahşılı Avukatı #Balışeyh Avukatı #Çelebi Avukatı #Delice Avukatı #Karakeçili Avukatı #Keskin Avukatı #Sulakyurt Avukatı #Yahşihan Avukatı #Samsun Avukatı #Atakum Avukatı #Canik Avukatı #İlkadım Avukatı #Tekkeköy Avukatı #Alaçam Avukatı #Asarcık Avukatı #Ayvacık Avukatı #Bafra Avukatı #Çarşamba Avukatı #Havza Avukatı #Kavak Avukatı #Ladik Avukatı #Ondokuzmayıs Avukatı #Salıpazarı Avukatı #Terme Avukatı #Vezirköprü Avukatı #Yakakent Avukatı