Yasal Yerleşim Yeri: Velayet ve Vesayet Altındaki Kişiler (TMK 21)

Yasal yerleşim yeri, kişinin kendi iradesiyle seçtiği değil, doğrudan kanunun belirlediği yerleşim yeridir. Türk Medeni Kanunu’nun 21. maddesi, velayet altındaki çocuklar ile vesayet altındaki kişiler bakımından bu özel rejimi düzenler. Bu kişiler sürekli kalma niyetiyle başka bir yerde oturuyor olsalar bile, hukuken yerleşim yerleri kanunun gösterdiği yer olarak kalır. Sonuç son derece pratiktir: velayetin değiştirilmesi, çocuk mallarının korunması, vasi atanması veya vasinin azli gibi taleplerde hangi mahkemenin yetkili olduğu bu maddeye göre belirlenir.

Uygulamada en sık yaşanan hata, çocuğun ya da kısıtlının fiilen oturduğu adrese bakılarak dava açılmasıdır. Bu yol çoğu zaman yetkisizlik kararıyla sonuçlanır ve dosya aylar sonra yetkili mahkemeye ulaşır. Dava açılmadan önce yetkinin doğru tespit edilmesi için bir Çorum aile avukatı ile çalışmak, bu kayıpların önüne geçer.

TMK 21 Madde Metni (Tam Metin)

Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 21. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:

Madde 21 – 3. Yasal yerleşim yeri

Velâyet altında bulunan çocuğun yerleşim yeri, ana ve babasının; ana ve babanın ortak yerleşim yeri yoksa, çocuğun kendisine bırakıldığı ana veya babanın yerleşim yeridir. Diğer hâllerde çocuğun oturma yeri, onun yerleşim yeri sayılır.

Vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri, bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir.

Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.

Yasal Yerleşim Yerinin İki Hâli ve Belirlenme Ölçütleri

Maddenin birinci fıkrası velayet altındaki çocuğu üç kademeli bir sırayla ele alır. İlk olarak çocuğun yerleşim yeri, ana ve babasının yerleşim yeridir. Ana ve babanın ortak bir yerleşim yeri bulunmuyorsa, çocuğun kendisine bırakıldığı yani velayeti kendisine verilen ana veya babanın yerleşim yeri esas alınır. Bu iki hâlin dışında kalan durumlarda ise çocuğun fiilen oturduğu yer, onun yerleşim yeri sayılır. Buradaki kademeli yapı, boşanmış ailelerde çocuğun yerleşim yerinin daima velayet hakkını kullanan tarafa bağlanması sonucunu doğurur.

İkinci fıkra vesayet altındaki kişiler için çok daha katı bir çözüm getirir: bu kişilerin yerleşim yeri, bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir. Yani kısıtlama kararını veren sulh hukuk mahkemesinin bulunduğu yer, kısıtlının yerleşim yeri olarak kabul edilir. Bu bağ, TMK 412. maddedeki kuralla tamamlanır: vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez. Dolayısıyla kısıtlı fiilen başka bir ilde yaşamaya başlasa, hatta bir bakım kurumuna yerleştirilse bile, izin kararı alınmadıkça yasal yerleşim yeri değişmez.

Bu rejim, TMK 19 ve 20. maddelerdeki iradi yerleşim yeri sisteminden ayrılır. Yerleşim yeri kavramını TMK 19 çerçevesinde incelediğimiz yazımız ile yerleşim yerinin değiştirilmesine ilişkin TMK 20 incelememiz, karşılaştırma için elverişli bir çerçeve sunar. Ehliyeti tam olan bir kişi sürekli kalma niyetiyle yerleşim yerini serbestçe değiştirebilirken, velayet veya vesayet altındaki kişi bakımından bu serbesti bulunmaz.

Yasal Yerleşim Yeri Konusundaki Yargıtay Kararları

Aşağıda, yasal yerleşim yeri uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 08.01.2024 tarih, 2023/9616 E. – 2024/9 K. sayılı kararı: Küçüğün mallarının korunması istemiyle açılan davada iki mahkeme karşılıklı yetkisizlik kararı vermiş ve yargı yerinin belirlenmesi gerekmiştir. Daire, TMK 21. maddenin birinci fıkrasını esas alarak küçüğün velayetinin anneye verildiğini ve veli annenin yerleşim yeri adresini tespit etmiştir. Bu nedenle uyuşmazlığın annenin yerleşim yerindeki aile mahkemesince çözümlenmesi gerektiğine kesin olarak karar verilmiştir.
• Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 07.02.2022 tarih, 2022/30 E. – 2022/1398 K. sayılı kararı: Velayete ilişkin asıl ve birleşen davada davalı süresi içinde yetki itirazında bulunmuştur. Daire, TMK 411, 19/1 ve 21. maddeleri birlikte değerlendirerek velayete ilişkin davalarda yetkili mahkemenin küçüğün ikametgâhının bulunduğu yer mahkemesi olduğunu, küçüğün yerleşim yerinin ise velayet kendisine bırakılan tarafın yerleşim yeri olduğunu belirtmiştir. Velayet kendisine bırakılan annenin yerleşim yeri esas alınarak yetkisizlik kararının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır.
• Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 17.01.2022 tarih, 2021/13958 E. – 2022/85 K. sayılı kararı: Kararda önce TMK 336. madde uyarınca evlilik sürdüğü sürece velayetin ana ve baba tarafından birlikte kullanıldığı, boşanma hâlinde ise hâkimin velayeti eşlerden birine vermek zorunda olduğu ve velayetin düzenlenmesinin kamu düzenine ilişkin bulunduğu vurgulanmıştır. Daire ardından TMK 411, 19/1 ve 21. maddeleri uygulayarak küçüğün velayeti kendisine bırakılan babanın dava tarihindeki yerleşim yeri adresini belirlemiştir. Bu adres esas alınarak uyuşmazlığın hangi aile mahkemesinde sonuçlandırılacağına karar verilmiştir.
• Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 06.02.2014 tarih, 2013/20860 E. – 2014/1330 K. sayılı kararı: Çocuk mallarının korunmasına ilişkin davada iki aile mahkemesi ayrı ayrı yetkisizlik kararı vermiştir. Daire, ana babanın boşanması sonucu velayeti annesine verilen küçüğün yerleşim yerinin, velayet hakkını kullanan annesinin yerleşim yeri olduğunu ve bu yer mahkemesinin yetkili olacağını kuşkusuz saymıştır. Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi bilgileri ile kolluk araştırması sonucunda annenin yerleşim yeri belirlenerek yargı yeri tayin edilmiştir.
• Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 20.09.2013 tarih, 2013/13239 E. – 2013/12527 K. sayılı kararı: Vesayet hukukuna ilişkin davada bir aile mahkemesi ile bir asliye hukuk mahkemesi karşılıklı yetkisizlik kararı vermiştir. Daire, önceki bir boşanma ilamıyla küçüklerin velayetinin babaya verildiğini, dolayısıyla küçüklerin yerleşim yerinin babanın ikametgâhı olacağını TMK 21. maddeye dayanarak saptamıştır. Ayrıca TMK 412. madde uyarınca yerleşim yeri değişikliğine ilişkin herhangi bir izin verilmediğini de gözeterek uyuşmazlığın babanın ikametgâhındaki mahkemede çözümlenmesine karar vermiştir.
• Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 25.04.2022 tarih, 2022/5146 E. – 2022/7344 K. sayılı kararı: Aile mahkemesi, güncel adres kayıt sistemi araştırmasıyla küçüklerin velayeti kendisine bırakılan davalı babanın ikametgâh adresinin başka bir ilde bulunduğunu saptamıştır. Davalının süresinde verdiği cevap dilekçesiyle yetki itirazında bulunduğu da gözetilmiştir. Daire, davalının yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olduğu gerekçesine dayanan yetkisizlik kararını denetleyerek yargı yerini belirlemiştir.
• Yargıtay 20. Hukuk Dairesi 12.12.2016 tarih, 2016/11302 E. – 2016/11937 K. sayılı kararı: Vesayet hukukuna ilişkin davada iki sulh hukuk mahkemesi ayrı ayrı yetkisizlik kararı vermiş, kararlar farklı bölge adliye mahkemelerinin yargı çevresinde kaldığı için yargı yerinin belirlenmesi gerekmiştir. Daire, TMK 411. maddeye göre vesayet işlerinde yetkinin küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine ait olduğunu hatırlatmıştır. Kararda TMK 19/1 ile birlikte 21/2. madde esas alınarak vesayet altındaki kişilerin yerleşim yerinin bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yer olduğu açıkça ifade edilmiştir.
• Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 01.11.2012 tarih, 2012/13484 E. – 2012/11786 K. sayılı kararı: Kısıtlının vesayet makamının yargı çevresi dışında oturduğu ileri sürülerek yetki tartışması doğmuştur. Daire, vesayet kararı verilmekle kısıtlının yerleşim yerinin artık karar veren vesayet makamının bulunduğu yer olacağını belirtmiştir. Kararda, vesayet makamının izni olmadıkça kısıtlının yerleşim yerini değiştiremeyeceği ve böyle bir izin alınmaksızın başka bir yere gitmiş ya da orada oturuyor olmasının o yeri yetkili kılmayacağı açıkça vurgulanmıştır.
• Yargıtay 20. Hukuk Dairesi 14.06.2016 tarih, 2016/5680 E. – 2016/6960 K. sayılı kararı: Kısıtlının adres kayıt sistemindeki adresi bir bakım merkezinin adresi olarak görünmekte, merkeze yerleştirilmeden önceki adresi ise başka bir yargı çevresinde kalmaktaydı. Daire, kısıtlının daha önce bir sulh hukuk mahkemesince vesayet altına alındığını ve vesayetin uzatıldığını, ancak yerleşim yeri değişikliğine ilişkin bir izin kararı bulunmadığını tespit etmiştir. Vesayet makamından izin alınmaksızın yapılan yerleşim yeri değişikliğinin hiçbir hukuki sonuç doğurmayacağı gerekçesiyle uyuşmazlığın vesayet makamında görülmesine karar verilmiştir.
• Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 07.03.2022 tarih, 2022/3160 E. – 2022/3718 K. sayılı kararı: Cezaevinde bulunan bir hükümlü hakkındaki vesayet dosyasında yetki uyuşmazlığı çıkmıştır. Daire, hükümlünün daha önce belirli bir sulh hukuk mahkemesinin ilamıyla kısıtlandığını saptamıştır. Vesayet altındaki kişilerin yerleşim yerinin de vesayet makamının bulunduğu yer olduğu gerekçesiyle uyuşmazlığın kısıtlama kararını veren mahkemede görülüp sonuçlandırılması gerektiğine karar verilmiştir.
• Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 03.02.2021 tarih, 2020/11886 E. – 2021/951 K. sayılı kararı: Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan kişi hakkındaki talep bakımından vesayetin hâlen sürüp sürmediği tartışılmıştır. Daire, TMK 472. madde gereğince vesayetin ancak vesayet makamının kararıyla sona ereceğini, dosyada vesayetin kaldırılmasına ilişkin bir karar bulunmadığını ve vesayet hâlinin dava tarihi itibarıyla devam ettiğini belirlemiştir. Vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri vesayet makamının bulunduğu yer olduğundan uyuşmazlığın o mahkemede çözülmesi gerektiğine karar verilmiştir.

Kararların tam metinlerine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar

İlk sorun, velayet kararından sonra velinin adres değiştirmesidir. Çocuğun yerleşim yeri velayet hakkını kullanan tarafa bağlı olduğundan, velinin her adres değişikliği çocuğun yerleşim yerini ve dolayısıyla yetkili mahkemeyi de değiştirir. Bu nedenle dava açılmadan hemen önce güncel adres kayıt sistemi bilgisinin alınması gerekir; içtihat da yetkiyi dava tarihindeki adrese göre belirlemektedir.

İkinci sorun, velayetin değiştirilmesi davalarının niteliğinden kaynaklanır. Bazı kararlarda bu davaların çekişmesiz yargıya dahil olduğu ve talepte bulunanın oturduğu yer mahkemesinin de yetkili sayılabileceği değerlendirilmiş, bazı kararlarda ise küçüğün yasal yerleşim yeri esas alınmıştır. Yetki itirazının süresinde ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi bu nedenle kritik önemdedir. Üçüncü sorun ise kısıtlıya ilişkin dosyalarda izin kararının atlanmasıdır: vasinin azli, vasi değişikliği, taşınmaz satışına izin veya inşaat izni gibi taleplerde, TMK 412. madde uyarınca verilmiş bir yerleşim yeri değişikliği izni yoksa yetkili makam değişmez. Aile hukuku alanındaki hizmetlerimiz hakkında ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Aile Avukatı ile Süreç Yönetimi

TMK 21, yerleşim yerini kişinin iradesinden çıkarıp kanunun gösterdiği bağlantıya tâbi kılar. Velayet altındaki çocuk için bu bağlantı ana babanın, yoksa velayeti kullanan tarafın yerleşim yeridir; vesayet altındaki kişi için ise kısıtlama kararını veren vesayet makamının bulunduğu yerdir. İkinci hâlde bağ yalnızca vesayet makamının izniyle çözülebilir ve izin olmaksızın yapılan fiilî taşınmalar yetkiyi etkilemez.

Pratikte izlenecek yol nettir: dava açmadan önce velayet ilamını ve güncel nüfus kaydını birlikte incelemek, kısıtlı dosyalarında vesayet makamını ve varsa izin kararını tespit etmek, yetki itirazı gelme olasılığını baştan hesaplamak. Velayet, vesayet ve yetki konularında doğru adımı atmak için deneyimli bir Çorum aile avukatı desteğine ihtiyaç duyuyorsanız Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.

#Çorum Aile Avukatı #Alaca Aile Avukatı #Bayat Aile Avukatı #Boğazkale Aile Avukatı #Dodurga Aile Avukatı #İskilip Aile Avukatı #Kargı Aile Avukatı #Laçin Aile Avukatı #Mecitözü Aile Avukatı #Oğuzlar Aile Avukatı #Ortaköy Aile Avukatı #Osmancık Aile Avukatı #Sungurlu Aile Avukatı #Uğurludağ Aile Avukatı #Amasya Aile Avukatı #Göynücek Aile Avukatı #Gümüşhacıköy Aile Avukatı #Hamamözü Aile Avukatı #Merzifon Aile Avukatı #Suluova Aile Avukatı #Taşova Aile Avukatı #Tokat Aile Avukatı #Almus Aile Avukatı #Artova Aile Avukatı #Başçiftlik Aile Avukatı #Erbaa Aile Avukatı #Niksar Aile Avukatı #Pazar Aile Avukatı #Reşadiye Aile Avukatı #Sulusaray Aile Avukatı #Turhal Aile Avukatı #Yeşilyurt Aile Avukatı #Zile Aile Avukatı #Yozgat Aile Avukatı #Akdağmadeni Aile Avukatı #Aydıncık Aile Avukatı #Boğazlıyan Aile Avukatı #Çandır Aile Avukatı #Çayıralan Aile Avukatı #Çekerek Aile Avukatı #Kadışehri Aile Avukatı #Saraykent Aile Avukatı #Sarıkaya Aile Avukatı #Sorgun Aile Avukatı #Şefaatli Aile Avukatı #Yenifakılı Aile Avukatı #Yerköy Aile Avukatı #Kırıkkale Aile Avukatı #Bahşılı Aile Avukatı #Balışeyh Aile Avukatı #Çelebi Aile Avukatı #Delice Aile Avukatı #Karakeçili Aile Avukatı #Keskin Aile Avukatı #Sulakyurt Aile Avukatı #Yahşihan Aile Avukatı #Samsun Aile Avukatı #Atakum Aile Avukatı #Canik Aile Avukatı #İlkadım Aile Avukatı #Tekkeköy Aile Avukatı #Alaçam Aile Avukatı #Asarcık Aile Avukatı #Ayvacık Aile Avukatı #Bafra Aile Avukatı #Çarşamba Aile Avukatı #Havza Aile Avukatı #Kavak Aile Avukatı #Ladik Aile Avukatı #Ondokuzmayıs Aile Avukatı #Salıpazarı Aile Avukatı #Terme Aile Avukatı #Vezirköprü Aile Avukatı #Yakakent Aile Avukatı