TCK 167 Şahsi Cezasızlık Sebebi | Çorum Ceza Avukatı

TCK 167 şahsi cezasızlık sebebi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun malvarlığına karşı suçlar bölümünde yer alan ve belirli akrabalık ilişkileri içinde işlenen hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma ya da dolandırıcılık fiillerinde faile hiç ceza verilmemesi sonucunu doğuran istisnai bir kurumdur. Aile içi anlaşmazlıkların ceza yargılamasına taşındığı dosyalarda, sanığın mahkûmiyeti değil hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir.

Uygulamada bu hüküm sıklıkla gözden kaçmakta ve resmî nikâhlı eşine ait aracın camını kıran ya da kardeşinin eşyasını alan kişiler hakkında hatalı mahkûmiyet kararları kurulmaktadır. Bu nedenle soruşturmanın ilk aşamasından itibaren Çorum ceza avukatı desteği almak; Çorum merkez kadar Laçin, Alaca ve Sungurlu gibi ilçelerde yürütülen soruşturmalarda da savunmanın seyrini doğrudan belirler.

TCK 167 Şahsi Cezasızlık Sebebi Nedir ve Hangi Suçları Kapsar?

Kanun koyucu, izlediği suç politikası gereği malvarlığına karşı suçların bir kısmında akrabalık ilişkisini dikkate alarak cezasızlık ve indirim sebepleri öngörmüştür. Düzenlemenin tam metnine 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu üzerinden ulaşılabilir.

Önemli bir sınır, cebir ve tehdit içeren fiillerin kapsam dışında bırakılmış olmasıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 12.05.2015 tarih, 2013/594 E. – 2015/149 K. sayılı kararı: Kurul, malvarlığına karşı suçlarda akrabalık ilişkisine bağlanan sonuçları değerlendirdiği ilamında, izlenen suç politikası gereği yağma ve nitelikli yağma suçları hariç olmak üzere TCK’nın onuncu bölümünde düzenlenen malvarlığına karşı suçlarla ilgili bir kısım şahsi cezasızlık ve cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebeplere yer verildiğini belirtmiştir. Bu tespit uyarınca cebir ve tehdit unsurunu barındıran yağma suçu ve nitelikli yağma, TCK 167 kapsamı dışındadır.

Buna karşılık mala zarar verme, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık suçları maddenin kapsamındadır.

TCK 167/1 Kapsamındaki Akrabalık İlişkileri

Maddenin birinci fıkrası uyarınca; haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyunun ya da bu derecede kayın hısımlarından birinin, evlat edinen veya evlatlığın, aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenen suçlarda ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. Bu hâlde mahkeme, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223/4-b maddesi uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verir.

Yargıtay 15. Ceza Dairesi 04.05.2015 tarih, 2015/7654 E. – 2015/24696 K. sayılı kararı: Daire, şahsi cezasızlık sebebinin yalnızca kovuşturma aşamasında değerlendirilebilecek bir kurum olmadığını vurgulamıştır. Kararda, CMK 171/1 gereğince cezayı kaldıran şahsi sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsi cezasızlık sebebinin varlığı hâlinde Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebileceği belirtilmiştir. Bu nedenle dosya henüz soruşturma aşamasındayken akrabalık ilişkisinin nüfus kayıtlarıyla ortaya konması, yargılamaya hiç geçilmeden sonuç almayı mümkün kılar.

Yargıtay Kararlarında TCK 167 Şahsi Cezasızlık Sebebi ve Eşler

Aşağıda, TCK 167 şahsi cezasızlık sebebi uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay 2. Ceza Dairesi 16.09.2024 tarih, 2024/415 E. – 2024/11747 K. sayılı kararı: Taraflar arasında boşanma davası açılmış ve yerel mahkemece karar verilmiş olmasına rağmen, kararın istinaf edilmesi sebebiyle kesinleşmediği tespit edilmiştir. Daire, suç tarihinde tarafların resmî nikâhlı eş statüsünde bulunduğunu ve kesinleşmiş bir ayrılık kararı olmadığını gözeterek, şahsi cezasızlık sebebiyle mala zarar verme suçundan sanık hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar vermiştir.
• Yargıtay 2. Ceza Dairesi 16.09.2024 tarih, 2024/416 E. – 2024/11748 K. sayılı kararı: Somut olayda sanık ile katılanın suç tarihi itibarıyla resmî nikâhlı olarak evli oldukları anlaşılmıştır. Daire, bu durum karşısında sanığın mala zarar verme suçundan TCK’nın 167/1-a maddesi gereğince ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirterek yerel mahkemenin mahkûmiyet hükmünü hukuka aykırı bulmuştur.
• Yargıtay 2. Ceza Dairesi 17.04.2024 tarih, 2023/24646 E. – 2024/5910 K. sayılı kararı: Suç tarihinde taraflar arasındaki resmî evlilik birliğinin devam ettiği saptanmıştır. Daire, evlilik birliğinin sürüyor olmasının TCK 167/1-a kapsamında cezasızlık sonucunu doğurduğunu kabul ederek, mala zarar verme suçundan hükümlü hakkında ceza verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi 18.02.2019 tarih, 2018/6474 E. – 2019/2170 K. sayılı kararı: Nüfus kayıt örneğine göre suç tarihinde hükümlünün katılanın eşi olduğu belirlenmiştir. Daire, TCK 167/1-a ve CMK 223/4-b maddeleri kapsamında şahsi cezasızlık hükümleri gereğince ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekirken mahkûmiyete hükmolunmasını hukuka aykırı bularak kararı bozmuş ve ceza verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir.
• Yargıtay 2. Ceza Dairesi 01.06.2022 tarih, 2022/1453 E. – 2022/11073 K. sayılı kararı: Suç tarihi olan 26.09.2019 günü sanığın, katılanın hakkında ayrılık kararı verilmemiş eşi olduğu dosya kapsamından anlaşılmıştır. Daire, sanığın bu sıfatı nedeniyle cezalandırılamayacağının gözetilmemesini kanuna aykırı bularak mahkûmiyet hükmünü bozmuştur.
• Yargıtay 23. Ceza Dairesi 17.11.2016 tarih, 2016/11477 E. – 2016/9810 K. sayılı kararı: Sanığın, eşine ait ikametin camlarını kırması biçiminde gerçekleşen olayda mala zarar verme suçundan mahkûmiyet kararı verilmiştir. Daire, eylemin eş zararına işlenmiş olması nedeniyle TCK 167/1-a ve CMK 223/4-b maddeleri gereğince sanık hakkında cezaya hükmolunmaması gerektiğine karar vermiştir.
• Yargıtay 2. Ceza Dairesi 22.10.2025 tarih, 2025/8745 E. – 2025/18596 K. sayılı kararı: Katılanın, suç tarihi olan 23.10.2020 günü hükümlünün resmî nikâhlı eşi olduğu belirlenmiştir. Daire, bu nedenle hükümlünün mala zarar verme suçundan mahkûmiyetine karar verilemeyeceğinin gözetilmediğini tespit ederek kanun yararına bozma talebini yerinde görmüş ve hükmü bozmuştur.

Bu kararlardan çıkan ortak sonuç açıktır: boşanma davasının açılmış olması ya da ilk derece mahkemesince boşanmaya karar verilmiş bulunması, kesinleşme gerçekleşmediği sürece TCK 167 şahsi cezasızlık sebebi uygulamasını engellemez. Bu tespitlerin dosyaya doğru biçimde yansıtılması savunmanın temel görevidir.

TCK 167/2 İndirim Hâli ve Şikâyet Şartı

Maddenin ikinci fıkrası, birinci fıkra dışında kalan ancak yine de yakınlık taşıyan ilişkileri düzenler. Buna göre suçun, haklarında ayrılık kararı verilmiş eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarının zararına işlenmesi hâlinde ilgili akraba hakkında şikâyet üzerine verilecek ceza yarısı oranında indirilir. Bu hâlde takip şikâyete bağlı olduğundan, altı aylık şikâyet süresinin geçmesi tek başına düşme sonucunu doğurabilir.

Ayrıca TCK 169 uyarınca bu şahsi sebepler yalnızca ilgili akraba bakımından sonuç doğurur; suça iştirak eden ve akrabalık ilişkisi bulunmayan diğer failler hakkında cezasızlık ya da indirim uygulanmaz. Emsal kararlara Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Ceza Avukatı ile Süreç Yönetimi

TCK 167 şahsi cezasızlık sebebi, doğru zamanda ve doğru belgeyle ileri sürüldüğünde yargılamayı tamamen sona erdirebilecek güçtedir. Pratikte yapılması gereken üç şey vardır: suç tarihindeki medeni hâli gösteren güncel nüfus kayıt örneğinin dosyaya sunulması, boşanma kararının kesinleşip kesinleşmediğinin kesinleşme şerhiyle ortaya konması ve kardeşlik ilişkisi söz konusuysa aynı konutta yaşama olgusunun adres kayıt sistemi verileriyle desteklenmesi.

Bu belgeler soruşturma aşamasında sunulduğunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı alınabilir; kovuşturma başlamışsa ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi sağlanabilir. Çorum merkez ile Laçin, Alaca, Sungurlu ve İskilip başta olmak üzere Çorum’un tüm ilçelerinde Çorum ceza avukatı ve Çorum ağır ceza avukatı hizmeti arayanlar, süreci baştan doğru kurgulamak için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.