Gaiplik Kararının Hükmü ve Geriye Etkisi (TMK 35)

Gaiplik kararının hükmü, kararın verildiği tarihte değil, geçmişte belirli bir günde doğmaya başlar. Türk Medeni Kanunu’nun 35. maddesine göre ilândan sonuç alınamazsa mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır. Maddenin ikinci fıkrası ise kararın ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğuracağını öngörür. Bu düzenleme gaiplik kararına geriye etkili bir nitelik kazandırır ve mirasın açıldığı anı, mirasçıların kimliğini, payları ve hatta evliliğin sona erdiği tarihi bu güne bağlar.

Geriye etkinin pratik sonucu çok somuttur: kararda son haber tarihi gösterilmemişse hükmün hangi günden itibaren sonuç doğurduğu bilinemez ve nüfus kaydına tescil ile mirasçılık işlemleri kilitlenir. Bu nedenle davanın yalnızca kabul edilmesi yetmez; kararın infaza elverişli biçimde kurulması da gerekir. Süreci bir Çorum miras avukatı ile yürütmek, kabul edilmiş bir kararın uygulanamaz hâle gelmesini önler.

TMK 35 Madde Metni (Tam Metin)

Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 35. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:

Madde 35 – 4. Hükmü

İlândan sonuç alınamazsa, mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar, aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır.

Gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur.

Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.

Gaiplik Kararının Hükmü: Ölüme Bağlı Hakların Kullanılması

Birinci fıkra iki aşamalı bir yapı kurar. Önce ilan koşulu: mahkeme ancak ilândan sonuç alınamadığını saptadıktan sonra gaipliğe karar verebilir. İlan usulü ve altı aylık süre konusunda TMK 33 incelememize bakılabilir; ilan sürecinde kişi ortaya çıkarsa ya da öldüğü tarih tespit edilirse TMK 34. madde uyarınca gaiplik istemi düşer. İlanlar semeresiz kalırsa ve maddi koşullar da gerçekleşmişse mahkeme gaipliğe karar vermekle yükümlüdür.

Kararın sonucu, ölüme bağlı hakların aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılmasıdır. Yani miras açılır, mirasçılık belgesi düzenlenebilir, vasiyet hükümleri işler, hayat sigortası ve benzeri ölüme bağlı edimler istenebilir. Gaiplik kararı ayrıca ölüm kütüğüne kaydedilir; gaiplik kararının kaldırılması hâlinde ise kişisel durumdaki değişiklik ilgilinin kütükteki kaydının düşünceler sütununa yazılarak yapılır.

Buna karşılık gaiplik, ölümün bütün sonuçlarını birebir doğurmaz. Kişi gerçekte sağ olabileceği için kanun bazı alanlarda koruyucu önlemler öngörmüştür; örneğin gaibin malvarlığına ilişkin işlemlerde teminat ve kayyımlık düzenlemeleri devreye girer. Ölümüne kesin gözle bakılan hâllerde ise gaipliğe hiç gerek yoktur; bu ayrım için TMK 31 incelememize bakılabilir.

Geriye Etki ve Son Haber Tarihinin Kararda Gösterilmesi Zorunluluğu

İkinci fıkranın belirlediği başlangıç günü, gaiplik sebebine göre değişir: ölüm tehlikesi içinde kaybolmada tehlikenin gerçekleştiği gün, haber alınamama hâlinde son haberin alındığı gün esas alınır. İçtihat bu kuralı “gaiplik kararı geçmişe etkili sonuç doğurur” biçiminde ifade etmektedir. Dolayısıyla mirasçılık, kararın verildiği tarihe göre değil bu geçmiş tarihe göre belirlenir; o tarihte sağ olmayan kişiler mirasçı olamaz.

Bu yüzden Yargıtay, son haber tarihinin kararda açıkça gösterilmesini zorunlu saymıştır. Son haber tarihi belirtilmezse hükmün hangi tarihten itibaren sonuç doğuracağı bilinemeyeceğinden gaibin nüfus kaydına tescil işleminde tereddüt doğar. Oysa hüküm açık ve infazda tereddüde yer vermeyecek biçimde kurulmalıdır. Nitekim usul kanunu da hüküm sonucunun açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesini aramaktadır.

Gaiplik Kararının Hükmüne İlişkin Yargıtay Kararları

Aşağıda, gaiplik kararının hükmü ve geriye etkisi uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 12.02.2008 tarih, 2007/21195 E. – 2008/1852 K. sayılı kararı: Kararda gaiplik kararının zaman bakımından etkisi doğrudan ele alınmıştır. Daire, TMK 35. maddeye göre mahkemenin gaipliğe karar vereceğini ve ölüme bağlı hakların aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılacağını aktarmıştır. Kararda gaiplik kararının ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğuracağı belirtilmiş ve bu nedenle gaiplik kararının geçmişe etkili sonuç doğurduğu açıkça ifade edilmiştir.
• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 26.01.2017 tarih, 2017/145 E. – 2017/760 K. sayılı kararı: Mahkeme, bir parselde hissedar olan birkaç kişinin gaipliğine karar vermiş; ancak bu kişilerden en son haber alınan tarihi tespit etmemiştir. Daire, TMK 32. madde ile 35/2. maddeyi birlikte değerlendirerek söz konusu hükmün hangi tarihten itibaren sonuç doğuracağının bilinemeyeceğini ve bu nedenle gaibin nüfus kaydına tescil işleminde tereddüt oluşacağını belirtmiştir. Hükmün açık ve infazda tereddüde yer vermeyecek şekilde olması gerektiği vurgulanarak, gerekli araştırma yapılıp son haberin alındığı tarihin kararda açıkça gösterilmesi gerektiğine karar verilmiştir.
• Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 28.04.2016 tarih, 2015/10885 E. – 2016/6792 K. sayılı kararı: Bir taşınmazın hissedarları hakkında gaiplik kararı verilmiş, fakat bu kişilerin nüfus kayıtları ayrıntılı araştırılmamış, ölü mü sağ mı oldukları ve en son haber alma tarihi tespit edilmemiştir. Daire, gaiplikleri istenen kişilerin nüfus kayıtları getirtilerek açık kimlik bilgilerinin ve ölü mü sağ mı olduklarının belirlenmesini, gerekli araştırma yapılarak en son haberin alındığı tarihin saptanmasını ve bu tarihin karar yerinde açıkça gösterilmesini zorunlu saymıştır. Eksik inceleme ve yetersiz araştırmayla infazda tereddütlere neden olacak biçimde davanın kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.
• Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 16.06.2014 tarih, 2014/8706 E. – 2014/10600 K. sayılı kararı: Mahkeme, bir parselde hissedar olan iki kişinin gaipliğine karar vermiş; ancak bu kişilerden en son haber alınan tarih tespit edilmemiştir. Daire, hükmün hangi tarihten itibaren sonuç doğuracağının bilinemeyeceğini ve gaibin nüfus kaydına tescil işleminde tereddüt oluşacağını belirtmiştir. Hükmün açık ve infazda tereddüde yer vermeyecek biçimde kurulması gerektiği vurgulanarak, son haberin alındığı tarihin tespit edilip kararda açıkça gösterilmesi gerekirken aksine hüküm kurulması doğru görülmemiştir.
• Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 23.02.2016 tarih, 2015/22777 E. – 2016/2959 K. sayılı kararı: Kararda gaiplik hükmünün biçimsel yeterliliği, usul hukukuyla birlikte değerlendirilmiştir. Daire, TMK 32. maddedeki gaiplik koşullarını ve 35/2. maddedeki gaiplik kararının ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğuracağı kuralını aktarmıştır. Buna usul kanununun hüküm sonucuna ilişkin düzenlemesi eklenmiş; hüküm sonucunda taleplerden her biri hakkında verilen kararın ve taraflara yüklenen borç ile tanınan hakların açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 29.04.2010 tarih, 2009/5048 E. – 2010/8546 K. sayılı kararı: Hakkında gaiplik kararı istenen kişinin 1979 doğumlu olduğu ve 1995 yılından beri kendisinden haber alınmadığı belirlenmiştir. Daire, toplanan delillerden ölümü hakkında kuvvetli olasılığın bulunduğunu ve mahkemece yaptırılan ilanların da semeresiz kaldığını saptamıştır. İlândan sonuç alınamadığı ve maddi koşullar gerçekleştiği için isteğin kabulü gerekirken reddedilmesi doğru bulunmamış; böylece koşullar oluştuğunda gaipliğe karar vermenin bir zorunluluk olduğu ortaya konmuştur.
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 29.03.2010 tarih, 2010/3566 E. – 2010/3431 K. sayılı kararı: Bir kooperatif ortağının mali yükümlülüklerini yerine getirmemesi üzerine ihtarlar çekilmiş, ihtarlar ortağın gaip olması nedeniyle alınamamış ve ihraç kararı ilanen tebliğ edilmiştir. Mahkeme, gaiplik kararının ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haber alınması tarihinden itibaren hüküm ifade ettiğini kabul etmekle birlikte, davalı kooperatifin işlem anında bu durumu bilemeyeceğini belirtmiştir. İptal davasının üç aylık sürede açılmadığı da gözetilerek ortağın mirasçılarının ödeme yapması gerektiği sonucuna varılmış ve davanın reddine karar verilmiştir. Karar, geriye etkinin iyi niyetli üçüncü kişiler bakımından sınırlanabileceğini göstermektedir.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 01.06.2023 tarih, 2022/6322 E. – 2023/3094 K. sayılı kararı: Taşınmazın tapu kaydında bir vakıftan geldiğine ilişkin şerh bulunmakta, kayıt malikine ise tüm araştırmalara rağmen ulaşılamamıştır. İlk derece mahkemesi, vakıflar mevzuatındaki koşulların oluştuğu gerekçesiyle tapu kayıt malikinin gaipliği ile birlikte taşınmazın vakıf adına tesciline karar vermiştir. Daire, TMK 35. maddeyi aktararak gaipliğin ölüme bağlı hakların kullanılmasını sağladığını ortaya koymuş ve kararı bu çerçevede denetlemiştir.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 23.02.2022 tarih, 2021/10328 E. – 2022/1425 K. sayılı kararı: Dava konusu taşınmazın bir payının kayıtlı bulunduğu kişinin kimlik ve ikamet bilgilerine ulaşılamamış, ölü ya da sağ olduğu ve mirasçılarının kim olduğu tespit edilememiştir. Hisse maliki için kayyım atandığı ve tapu kaydında vakıftan icareli şerhi bulunduğu belirlenmiştir. Bölge adliye mahkemesi, vakıflar mevzuatındaki koşulların gerçekleştiği gerekçesiyle ilk derece hükmünü usul ve yasaya uygun bulmuş; Daire de TMK 35. maddeyi aktararak delillerin takdirinde isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varmıştır.
• Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 07.10.2013 tarih, 2013/9435 E. – 2013/12973 K. sayılı kararı: Kararda gaipliğin nüfus siciline yansıması ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Daire, gaipliğine karar verilecek kişinin ilan süresi dolmadan ortaya çıkması, kendisinden haber alınması ya da öldüğü tarihin tespit edilmesi hâlinde gaiplik isteminin düşeceğini belirtmiştir. Kararda ayrıca gaiplik kararının hâkimin bildirmesi üzerine ölüm kütüğüne kaydolunacağı; gaiplik kararının kaldırılması gibi sebeplerle zorunlu olan değişikliklerin ise ilgilinin kütükteki kaydının düşünceler sütununa yazılarak yapılacağı ortaya konmuştur.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 21.03.2022 tarih, 2021/10245 E. – 2022/2309 K. sayılı kararı: Gaiplik ile birlikte tapu iptali ve tescil istemine ilişkin dosyada mahkeme, önceki bozma kararına uyarak yeniden yargılama yapmıştır. Daire, TMK 32, 33 ve 35. maddeleri sırasıyla aktararak gaiplik koşullarını, ilan usulünü ve kararın geriye etkili hüküm doğurduğunu ortaya koymuştur. Hükmüne uyulan bozma kararında gösterildiği şekilde işlem yapılarak karar verilmesinde herhangi bir isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 02.07.2018 tarih, 2018/11269 E. – 2018/14768 K. sayılı kararı: Gaiplik istemine ilişkin dosyada Daire, kurumun iki temel hükmünü birlikte uygulamıştır. Kararda TMK 32/1. maddeye göre ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkemenin gaipliğe karar verebileceği belirtilmiştir. Buna TMK 35/2. maddedeki, gaiplik kararının ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğuracağı kuralı eklenerek karar bu çerçevede denetlenmiştir.

Kararların tam metinlerine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar

Birinci ve en kritik sorun, son haber tarihinin kararda gösterilmemesidir. Bu eksiklik kararı infaz edilemez hâle getirir; nüfus müdürlüğü ölüm kütüğüne kaydı yapamaz, mirasçılık belgesi düzenlenemez ve tapu işlemleri yürümez. Bu nedenle dava dilekçesinde son haber tarihi somut biçimde ileri sürülmeli ve delillerle desteklenmelidir.

İkinci sorun, geriye etkinin mirasçılık üzerindeki sonuçlarının gözden kaçırılmasıdır. Mirasçılık, kararın tarihine değil son haber tarihine göre belirlendiğinden o tarihte sağ olmayan kişiler mirasçı olamaz; bu durum özellikle uzun yıllar sonra alınan gaiplik kararlarında payları tamamen değiştirir. Üçüncü sorun, geriye etkinin üçüncü kişilere karşı sınırıdır: işlem anında gaiplik kararını bilmesi beklenemeyecek iyi niyetli kişiler bakımından içtihat dengeleyici çözümler üretmektedir. Dördüncü olarak, kararın ölüm kütüğüne kaydı ve gaiplik kararının kaldırılması hâlindeki tescil işlemleri ayrı bir takip gerektirir. Tapu iptali ve tescil davalarına ilişkin hizmetlerimiz hakkında ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Miras Avukatı ile Süreç Yönetimi

TMK 35, gaipliğin sonucunu ikiye ayırır: ölüme bağlı hakların aynen ölüm ispatlanmış gibi kullanılması ve kararın geçmiş bir günden itibaren hüküm doğurması. Birinci sonuç gaipliğin işlevini, ikinci sonuç ise zaman bakımından kapsamını belirler. İçtihat bu ikinci sonucu titizlikle korumakta ve son haber tarihi gösterilmeyen kararları infaza elverişsiz sayarak bozmaktadır.

Pratikte izlenecek yol, ilan sürecinin tamamlandığını dosyaya yansıtmak, son haber tarihini belgeyle saptayıp hüküm fıkrasında gösterilmesini talep etmek, mirasçılığı bu tarihe göre hesaplamak ve kararın ölüm kütüğüne kaydı ile tapu işlemlerini birlikte planlamaktır. Gaiplik kararının sonuçları ve buna bağlı miras ile tapu süreçlerinde doğru adımı atmak için deneyimli bir Çorum miras avukatı desteğine ihtiyaç duyuyorsanız Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.

#Çorum Miras Avukatı #Alaca Miras Avukatı #Bayat Miras Avukatı #Boğazkale Miras Avukatı #Dodurga Miras Avukatı #İskilip Miras Avukatı #Kargı Miras Avukatı #Laçin Miras Avukatı #Mecitözü Miras Avukatı #Oğuzlar Miras Avukatı #Ortaköy Miras Avukatı #Osmancık Miras Avukatı #Sungurlu Miras Avukatı #Uğurludağ Miras Avukatı #Amasya Miras Avukatı #Göynücek Miras Avukatı #Gümüşhacıköy Miras Avukatı #Hamamözü Miras Avukatı #Merzifon Miras Avukatı #Suluova Miras Avukatı #Taşova Miras Avukatı #Tokat Miras Avukatı #Almus Miras Avukatı #Artova Miras Avukatı #Başçiftlik Miras Avukatı #Erbaa Miras Avukatı #Niksar Miras Avukatı #Pazar Miras Avukatı #Reşadiye Miras Avukatı #Sulusaray Miras Avukatı #Turhal Miras Avukatı #Yeşilyurt Miras Avukatı #Zile Miras Avukatı #Yozgat Miras Avukatı #Akdağmadeni Miras Avukatı #Aydıncık Miras Avukatı #Boğazlıyan Miras Avukatı #Çandır Miras Avukatı #Çayıralan Miras Avukatı #Çekerek Miras Avukatı #Kadışehri Miras Avukatı #Saraykent Miras Avukatı #Sarıkaya Miras Avukatı #Sorgun Miras Avukatı #Şefaatli Miras Avukatı #Yenifakılı Miras Avukatı #Yerköy Miras Avukatı #Kırıkkale Miras Avukatı #Bahşılı Miras Avukatı #Balışeyh Miras Avukatı #Çelebi Miras Avukatı #Delice Miras Avukatı #Karakeçili Miras Avukatı #Keskin Miras Avukatı #Sulakyurt Miras Avukatı #Yahşihan Miras Avukatı #Samsun Miras Avukatı #Atakum Miras Avukatı #Canik Miras Avukatı #İlkadım Miras Avukatı #Tekkeköy Miras Avukatı #Alaçam Miras Avukatı #Asarcık Miras Avukatı #Ayvacık Miras Avukatı #Bafra Miras Avukatı #Çarşamba Miras Avukatı #Havza Miras Avukatı #Kavak Miras Avukatı #Ladik Miras Avukatı #Ondokuzmayıs Miras Avukatı #Salıpazarı Miras Avukatı #Terme Miras Avukatı #Vezirköprü Miras Avukatı #Yakakent Miras Avukatı