Gaiplik Kararı Verilmesi Davası ve Şartları (TMK 32)

Gaiplik kararı verilmesi davası, sağ mı ölü mü olduğu bilinmeyen bir kişiye ilişkin hukuki belirsizliği sona erdirmek için açılan özel bir davadır. Türk Medeni Kanunu’nun 32. maddesi bu davayı iki farklı olaya bağlar: ölüm tehlikesi içinde kaybolma ve kendisinden uzun zamandan beri haber alınamama. Her iki hâlde de ortak ve vazgeçilmez koşul, kişinin ölümü hakkında kuvvetli bir olasılığın bulunmasıdır. Dava, hakları bu ölüme bağlı olan kişilerin başvurusu üzerine görülür ve mahkeme koşulların gerçekleştiğini saptarsa kişinin gaipliğine karar verebilir.

Uygulamada bu davaların büyük bölümü mirasçılık belgesi alınabilmesi, tapu kayıtlarının düzeltilmesi ya da sigorta ve sosyal güvenlik haklarının kullanılabilmesi için açılır. Dosyaların en sık reddedilme nedeni ise ölüm hakkındaki kuvvetli olasılığın somut delillerle ortaya konulamamasıdır. Delil planını baştan doğru kurmak için süreci bir Çorum miras avukatı ile yürütmek, yıllarca süren bir yargılamanın sonuçsuz kalmasını önler.

TMK 32 Madde Metni (Tam Metin)

Konunun yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 32. maddesidir. Maddenin tam metni şöyledir:

Madde 32 – 1. Genel olarak

Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkeme bu kişinin gaipliğine karar verebilir.

Yetkili mahkeme, kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri; eğer Türkiye’de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesidir.

Madde metni, Adalet Bakanlığı mevzuat bilgi sisteminin konsolide metninden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete metnidir. Güncel hâli için Mevzuat Bilgi Sistemi.

Gaiplik Kararı Verilmesi Davasının İki Sebebi ve Ortak Koşulu

Maddenin birinci fıkrası gaiplik sebebi olarak iki ayrı olay düzenler. Birincisi ölüm tehlikesi içinde kaybolmadır: kişi hayatını tehdit eden somut bir olay sırasında kaybolmuş, ancak ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektirecek ağırlıkta bir durum bulunmamaktadır. İkincisi uzun zamandan beri haber alınamamadır; burada ortada bir tehlike olayı yoktur, yalnızca kişiden uzun süredir hiçbir haber alınmamaktadır. Bu iki olay birbirinden bağımsızdır; birinin gerçekleşmesi, koşulları varsa gaiplik istemi için yeterlidir.

Her iki sebebin de gaiplik nedeni oluşturabilmesi için kanun ortak bir süzgeç koymuştur: ölüm hakkında kuvvetli olasılık. İçtihadın en belirleyici noktası budur. Uzun süredir haber alınamaması, hatta yirmi beş yılı aşan bir kayıplık dahi tek başına yeterli değildir; mahkemenin ayrıca ölümün kuvvetle olası olduğunu saptaması gerekir. Bu nedenle dosyaya kolluk araştırması, hastane ve sosyal güvenlik kayıtları, son görüldüğü yere ilişkin tutanaklar ve tanık beyanları kazandırılmalıdır.

Gaiplik ile ölüm karinesi birbirine karıştırılmamalıdır. Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren bir durum varsa kişi zaten ölmüş sayılır ve gaiplik kararına gerek kalmaz; bu ayrımın ayrıntısı için TMK 31 incelememize bakılabilir.

Davayı Kim Açabilir ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Kanun davacı çevresini “hakları bu ölüme bağlı olanlar” biçiminde belirlemiştir. İçtihat bu ifadeyi geniş yorumlamakta ve davayı yalnızca mirasçıların ya da son mirasçı sıfatıyla Hazine’nin açabileceği yönünde bir sınırlama bulunmadığını kabul etmektedir. Dolayısıyla gaipliği istenen kişinin ölümüne bağlı bir hakkı bulunan her ilgili, örneğin lehine vasiyet yapılmış kişi ya da sigorta lehdarı da bu davayı açabilir.

Maddenin ikinci fıkrası yetkiyi üç kademeli bir sırayla belirler: öncelikle kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesi; kişi Türkiye’de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer mahkemesi; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesi. Bu kademeli yapı, Türkiye ile bağı zayıf kişiler bakımından da bir mahkemenin daima yetkili olmasını sağlar. Yerleşim yeri kavramının nasıl belirlendiği konusunda TMK 19 incelememize bakılabilir.

Gaiplik Kararı Verilmesi Davasına İlişkin Yargıtay Kararları

Aşağıda, gaiplik kararı verilmesi davası uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 19.03.2019 tarih, 2017/8841 E. – 2019/2905 K. sayılı kararı: Kararda gaipliğin koşulları sistematik biçimde ortaya konmuştur. Daire, bir kişinin gaipliğine karar verilebilmesi için her şeyden önce kanunun aradığı olaylardan en az birinin gerçekleşmesi gerektiğini belirtmiştir. TMK 32. maddenin birinci fıkrasında gaiplik nedeni olarak “ölüm tehlikesi içinde kaybolma” ve “uzun zamandan beri haber alınamama” biçiminde iki ayrı olayın düzenlendiği, bu olayların birbirinden bağımsız olduğu ve birinin bulunması hâlinde koşulları dahilinde gaipliğin istenebileceği vurgulanmıştır. Kararda ayrıca gaiplik davasını yalnızca mirasçıların veya son mirasçı sıfatıyla Hazine’nin açabileceği yönünde bir sınırlama bulunmadığı, hakları bu ölüme bağlı olan herkesin başvurabileceği belirtilmiştir.
• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 11.06.2019 tarih, 2018/511 E. – 2019/5734 K. sayılı kararı: Gaipliğe karar verilmesi istemiyle açılan ve ilk derece mahkemesince kabul edilen davada Daire, kurumun hukuki niteliğini tanımlamıştır. Karara göre gaiplik, kanunda tahdidi olarak sayılan belli durumlarda, sağ mı ölü mü olduğu bilinmeyen kişi ile bu durumdan hakları etkilenenleri koruma amacıyla kanun tarafından öngörülen bir müessesedir. Amacı şüphe ve belirsizliği ortadan kaldırmaktır; ölüm olayına karine teşkil eder ve sonucu itibarıyla ölüme bağlı hakların aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılmasını sağlar.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 16.05.2007 tarih, 2007/276 E. – 2007/278 K. sayılı kararı: Kurul, gaiplik kurumunun temelindeki kavramı açıklamıştır. Kararda ortadan kaybolmanın, kişinin yaşadığı çevreden kaybolarak hayatta olup olmadığının kesin olarak belirlenememesini ifade ettiği belirtilmiştir. Kanunun açık hükmüne göre iki şekilde gaiplik kararı istenebileceği; bunların ölüm tehlikesi içinde kaybolma ve çoktan beri kendisinden haber alınamama olduğu vurgulanmıştır. Kurul ayrıca, ölümüne mutlak nazariyle bakılacak durumda olmamakla beraber ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun zamandır haber alınamayan kişinin ölmüş olması ihtimali kuvvetli ise kanunun gaipliğe karar verilmesi ve kişiliğin sona ermesine bağlanan sonuçların aynen olmasa bile uygulanması imkânını kabul ettiğini belirtmiştir.
• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 13.10.2020 tarih, 2020/2827 E. – 2020/6145 K. sayılı kararı: Gaipliğine karar verilen kişinin 1993 yılından beri kayıp olduğu ve yaklaşık yirmi dört yılı aşkın süredir kendisinden haber alınamadığı ileri sürülmüştür. Mahkeme, toplanan delillere göre bu kişiden yaklaşık yirmi beş yıldır haber alınamadığını tespit etmiştir. Daire ise bu tespitin yeterli olmadığını belirterek, kişinin ölümü hakkında kuvvetli olasılığın varlığının kanıtlanmadığı sonucuna varmıştır. Karar, salt uzun süreli kayıplığın gaiplik için yeterli olmadığını açıkça göstermektedir.
• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 24.09.2018 tarih, 2018/12468 E. – 2018/16073 K. sayılı kararı: Dava, TMK 32. maddeye dayalı olarak gaiplik kararı verilmesi talebine ilişkindi. Dosyadaki bilgi ve belgelerden gaipliğine karar verilen kişinin 1995 yılında kaybolduğu ve kendisinden bir daha haber alınamadığı tespiti yapılmıştır. Ancak Daire, adı geçenin ölümü hakkında kuvvetli olasılığın varlığının ispatlanamadığını saptamıştır. Bu sebeple davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulü doğru görülmemiş ve hüküm bozulmuştur.
• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 07.11.2019 tarih, 2019/5158 E. – 2019/10013 K. sayılı kararı: Gaipliğine karar verilen kişinin 2005 yılından beri kayıp olduğu ve dağda geçirdiği bir kaza sonucu öldüğüne dair haber alındığı iddia edilmiştir. Mahkeme, toplanan delillere göre bu kişiden 2005 yılından beri haber alınamadığını tespit etmiştir. Daire, haber alınamama olgusunun saptanmış olmasına karşın bu kişinin ölümü hakkında kuvvetli olasılığın varlığının kanıtlanmadığını belirlemiştir. Kararda, duyuma dayalı ölüm iddialarının kuvvetli olasılığı ortaya koymak bakımından yeterli görülmediği anlaşılmaktadır.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 14.07.2010 tarih, 2009/12902 E. – 2010/14215 K. sayılı kararı: Davacı, ağabeyinden uzun zamandan beri haber alınamadığını ileri sürerek gaiplik kararı verilmesini istemiş, mahkeme bu istemi kabul etmiştir. Daire, kişiden uzun zamandan beri haber alınamadığını kabul etmekle birlikte ölümü hakkında kuvvetli olasılığın varlığının kanıtlanmadığını saptamıştır. Bu nedenle davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabul yönünde hüküm kurulmasının usul ve yasaya aykırı olduğuna karar verilmiştir.
• Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 06.04.2015 tarih, 2014/15573 E. – 2015/5199 K. sayılı kararı: Bir taşınmazda paylı malik olan iki kişi hakkında gaiplik kararı verilmesi istenmiş; kadastro tespit tutanağında bu kişilerin karı koca oldukları belirtilmiştir. Daire, mahkemece bu kişiler hakkında nüfus müdürlüğü ve ilgili kurumlardan herhangi bir araştırma yapılmadığını saptamıştır. Haklarında gaiplik kararı istenen kişilere ilişkin nüfus kayıtlarının ve buna ilişkin belgelerin kolluk, nüfus müdürlüğü ve ilgili kurumlardan araştırılmasından sonra sonuca göre karar verilmesi gerektiği belirtilerek eksik araştırmayla kurulan hüküm bozulmuştur.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 15.02.2022 tarih, 2021/2566 E. – 2022/1143 K. sayılı kararı: Kararda gaiplik kararının taşınmaz hukuku bakımından doğurduğu sonuçlar ele alınmıştır. Daire, vakıflar mevzuatına göre tasarruf edenlerin veya maliklerin mirasçı bırakmadan ölümleri, kaybolmaları, terk gibi durumlara düşmeleri hâlinde icareteynli ve mukataalı taşınmazların mülkiyetinin vakıf adına tescil edileceğini belirtmiştir. Kararda ayrıca TMK 713. maddenin ikinci fıkrasına atıfla, maliki tapu kütüğünden anlaşılmayan veya yirmi yıl önce ölmüş ya da hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimse adına kayıtlı taşınmazın zilyedinin olağanüstü zamanaşımı yoluyla tescil isteyebileceği vurgulanmıştır.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 23.02.2022 tarih, 2021/10328 E. – 2022/1425 K. sayılı kararı: Gaipliğine karar verilen taşınmaz malikinin taşınmazının vakıf adına tescili istenmiştir. Davalı taraf istinaf aşamasında, vakıflar mevzuatı uyarınca tescil yapılabilmesi için gaipliğine karar verilen malikin mirasçılarının bulunmadığının ispat edilmesi gerektiğini, ancak bunun ispatlanamadığını ileri sürmüştür. Dosyada ayrıca vakfiyenin getirtilmediği ve vakfın niteliği ile taşınmazın vakfiyesindeki gayeye uygun kullanılıp kullanılmadığının araştırılmadığı da eksiklik olarak gösterilmiştir. Karar, gaiplik kararının tek başına tescil için yeterli olmadığını, mirasçı bulunmadığının da ortaya konması gerektiğini göstermektedir.
• Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 24.11.2014 tarih, 2014/18638 E. – 2014/16778 K. sayılı kararı: Kararda gaiplik kurumunun iki temel hükmü birlikte aktarılmıştır. Daire, TMK 32. maddeye göre ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkemenin gaipliğe karar verebileceğini ve yetkili mahkemenin kademeli olarak belirlendiğini ortaya koymuştur. Buna TMK 35. maddedeki, ilândan sonuç alınamazsa gaipliğe karar verileceği ve ölüme bağlı hakların aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılacağı kuralı eklenmiştir.
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 29.03.2010 tarih, 2010/3566 E. – 2010/3431 K. sayılı kararı: Kararda gaipliğin ölüme bağlı haklar üzerindeki etkisi vurgulanmıştır. Daire, TMK 32. madde uyarınca ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkemenin bu kişinin gaipliğine karar verebileceğini belirtmiştir. Buna bağlı olarak TMK 35. maddeye göre ilândan sonuç alınmazsa mahkemenin gaipliğe karar vereceği ve ölüme bağlı hakların aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılacağı ortaya konmuştur.

Kararların tam metinlerine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar

Birinci ve en yaygın sorun, kuvvetli olasılığın ispatsız bırakılmasıdır. İçtihat yirmi beş yıla varan kayıplık hâllerinde bile salt haber alınamamayı yeterli görmemiştir. Bu nedenle dava dilekçesi hazırlanırken kişinin son görüldüğü yer ve zamana ilişkin tutanaklar, kayıp başvurusu kayıtları, sosyal güvenlik ve sağlık kayıtlarının hareketsizliği, banka ve adres kayıtlarındaki durgunluk gibi objektif veriler toplanmalıdır.

İkinci sorun eksik araştırmadır. Mahkemelerin nüfus müdürlüğü, kolluk ve ilgili kurumlardan araştırma yapmaksızın karar vermesi istikrarlı biçimde bozma sebebi sayılmaktadır. Üçüncü sorun yol seçimidir: nüfus kaydında ölü görünen ya da ölümü başka delillerle sabit olan kişiler hakkında gaiplik kararı verilemez. Dördüncü olarak, gaiplik kararının tapu ve vakıf uygulamalarındaki sonuçları ayrı koşullara bağlıdır; örneğin taşınmazın vakıf adına tescili için gaiplik kararının yanında mirasçı bulunmadığının da ispatı gerekir. Tapu iptali ve tescil davalarına ilişkin hizmetlerimiz hakkında ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Miras Avukatı ile Süreç Yönetimi

TMK 32, gaipliği iki ayrı sebebe ve tek bir ortak koşula bağlar. Ölüm tehlikesi içinde kaybolma ya da uzun süre haber alınamama yeterli değildir; mahkemenin ölüm hakkında kuvvetli olasılığı somut delillerle saptaması gerekir. Davacı çevresi geniş yorumlanır ve yetki üç kademeli bir sırayla belirlenir. Böylece kurum, hem kayıp kişinin hem de ölümüne bağlı hakları bulunan kişilerin menfaatlerini dengeler.

Pratikte izlenecek yol, dava açmadan önce kuvvetli olasılığı destekleyecek objektif kayıtları toplamak, nüfus ve kolluk araştırmalarının eksiksiz yapılmasını mahkemeden talep etmek, yetkili mahkemeyi kademeli ölçüte göre doğru belirlemek ve ölümün zaten sabit olduğu hâllerde gaiplik yerine ölümün tespiti yolunu seçmektir. Gaiplik ve buna bağlı miras ile tapu süreçlerinde doğru adımı atmak için deneyimli bir Çorum miras avukatı desteğine ihtiyaç duyuyorsanız Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.

#Çorum Miras Avukatı #Alaca Miras Avukatı #Bayat Miras Avukatı #Boğazkale Miras Avukatı #Dodurga Miras Avukatı #İskilip Miras Avukatı #Kargı Miras Avukatı #Laçin Miras Avukatı #Mecitözü Miras Avukatı #Oğuzlar Miras Avukatı #Ortaköy Miras Avukatı #Osmancık Miras Avukatı #Sungurlu Miras Avukatı #Uğurludağ Miras Avukatı #Amasya Miras Avukatı #Göynücek Miras Avukatı #Gümüşhacıköy Miras Avukatı #Hamamözü Miras Avukatı #Merzifon Miras Avukatı #Suluova Miras Avukatı #Taşova Miras Avukatı #Tokat Miras Avukatı #Almus Miras Avukatı #Artova Miras Avukatı #Başçiftlik Miras Avukatı #Erbaa Miras Avukatı #Niksar Miras Avukatı #Pazar Miras Avukatı #Reşadiye Miras Avukatı #Sulusaray Miras Avukatı #Turhal Miras Avukatı #Yeşilyurt Miras Avukatı #Zile Miras Avukatı #Yozgat Miras Avukatı #Akdağmadeni Miras Avukatı #Aydıncık Miras Avukatı #Boğazlıyan Miras Avukatı #Çandır Miras Avukatı #Çayıralan Miras Avukatı #Çekerek Miras Avukatı #Kadışehri Miras Avukatı #Saraykent Miras Avukatı #Sarıkaya Miras Avukatı #Sorgun Miras Avukatı #Şefaatli Miras Avukatı #Yenifakılı Miras Avukatı #Yerköy Miras Avukatı #Kırıkkale Miras Avukatı #Bahşılı Miras Avukatı #Balışeyh Miras Avukatı #Çelebi Miras Avukatı #Delice Miras Avukatı #Karakeçili Miras Avukatı #Keskin Miras Avukatı #Sulakyurt Miras Avukatı #Yahşihan Miras Avukatı #Samsun Miras Avukatı #Atakum Miras Avukatı #Canik Miras Avukatı #İlkadım Miras Avukatı #Tekkeköy Miras Avukatı #Alaçam Miras Avukatı #Asarcık Miras Avukatı #Ayvacık Miras Avukatı #Bafra Miras Avukatı #Çarşamba Miras Avukatı #Havza Miras Avukatı #Kavak Miras Avukatı #Ladik Miras Avukatı #Ondokuzmayıs Miras Avukatı #Salıpazarı Miras Avukatı #Terme Miras Avukatı #Vezirköprü Miras Avukatı #Yakakent Miras Avukatı