İçeriğe atla 
Dernek üyeliği, hem bireysel bir özgürlüğün kullanımı hem de sıkı şekil kurallarına bağlı bir hukuki statüdür. Türk Medeni Kanunu’nun 64. maddesi, bu statünün nasıl kazanılacağını düzenler ve derneğe üye olma hakkı bakımından kimlerin ehil olduğunu, başvurunun hangi usulle yapılacağını ve yönetim kurulunun ne kadar süre içinde karar vermesi gerektiğini gösterir.
Maddenin pratikteki ağırlığı, genel kurul kararlarının iptali davalarında ortaya çıkar: üyelik statüsünün hangi anda kazanıldığı, genel kurula katılan kişilerin oy hakkı bulunup bulunmadığını belirler. Dernek uyuşmazlıklarında dosya hazırlayan bir Çorum avukatı için bu nedenle üyeliğe kabul kararlarının tarihleri ve defter kayıtları, dosyanın ilk incelenen belgeleridir.
2. Koşulları
Madde 64 – Fiil ehliyetine sahip bulunan her gerçek kişi ile tüzel kişiler, derneklere üye olma hakkına sahiptir. [6]
Yazılı olarak yapılacak üyelik başvurusu, (…) [7] dernek yönetim kurulunca en çok otuz gün içinde karara bağlanır ve sonuç yazıyla başvuru sahibine bildirilir. Başvurusu kabul edilen üye, bu amaçla tutulacak deftere kaydedilir.
Hükmün Yapısı
Birinci Fıkra: Üyelik Ehliyeti
Birinci fıkra, derneğe üye olma hakkı bakımından tek kişisel koşulu belirler: fiil ehliyeti. Fıkra, bu ehliyete sahip her gerçek kişinin yanı sıra tüzel kişilerin de üye olabileceğini açıkça söyler. Bu düzenleme, derneğin tanımındaki «gerçek veya tüzel en az yedi kişi» ifadesiyle uyumludur; kuruluşta tüzel kişilere tanınan imkân, sonradan katılma bakımından da geçerlidir. Tüzel kişinin üyeliğinde oy hakkının kim tarafından kullanılacağı ise tüzel kişinin temsil kurallarına göre belirlenir.
İkinci Fıkra: Başvuru, Otuz Günlük Süre ve Deftere Kayıt
İkinci fıkra üç ayrı kural içerir. Birincisi şekil kuralıdır: üyelik başvurusu yazılı yapılır; sözlü ya da zımni katılma kabul edilmez. İkincisi süre kuralıdır: başvuru, dernek yönetim kurulunca en çok otuz gün içinde karara bağlanır ve sonuç yazıyla başvuru sahibine bildirilir. Üçüncüsü kayıt kuralıdır: başvurusu kabul edilen üye, bu amaçla tutulacak deftere kaydedilir. Bu üç kural birlikte okunduğunda, üyeliğin kazanılması bir tarihe bağlanabilir hâle gelir; uygulamadaki tartışmaların çoğu da tam olarak bu tarih üzerinde yoğunlaşır.
Hakkın Sınırı: Derneğin Kabul Zorunluluğu Bulunmaması
Maddenin birinci fıkrası bir ehliyet kuralıdır; derneğe başvuranı üye yapma yükümlülüğü getirmez. Nitekim Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 13.06.2024 tarihli, 2022/8225 E. – 2024/4201 K. sayılı kararında, üyelik başvurusunun yönetim kurulunca reddedilmesi üzerine açılan iptal davası ele alınmıştır. Kararda, dernek tüzüğünde yönetim kurulunun üyelik başvurusunu hiçbir şarta tabi olmaksızın kabul veya redde yetkili olduğunun açıkça düzenlendiği; başvuranın kanundaki ve tüzükteki üyelik koşullarını taşımasına karşın, Kanun’un 63. maddesi uyarınca derneğin üye kabulüne zorlanamayacağı belirtilerek davanın reddine karar verildiği aktarılmıştır. Dolayısıyla derneğe üye olma hakkı, bir kabul talep hakkı değil, hukuken geçerli biçimde başvurma ve tüzükteki usule uygun biçimde değerlendirilme hakkıdır.
Bu yaklaşımın teorik temeli, Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 18.06.2014 tarihli, 2014/14760 E. – 2014/17901 K. sayılı kararında açıkça kurulmuştur. Kararda üyeliğin, kendine özgü hak ve borçları olan bir özel hukuk statüsü olduğu; üyeliğin kazanılmasının tek taraflı bir işlemle gerçekleşmediği; üye olmak isteyenin kanuna uygun irade beyanı ile birlikte üye olunmak istenen kuruluşun da kanuna uygun kabul iradesinin gerçekleşmesi gerektiği belirtilmiştir.
Buna karşılık hakkın negatif yönü anayasal güvence altındadır. Hukuk Genel Kurulu’nun 07.07.2020 tarihli, 2017/2046 E. – 2020/527 K. sayılı kararında aktarıldığı üzere, Anayasa’nın 33. maddesi uyarınca hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz.
Yargıtay Kararlarında Üyeliğin Kazanılma Anı
Genel Kurul Kararlarının İptali Davalarındaki Etkisi
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 11.03.2019 tarihli, 2017/13587 E. – 2019/2461 K. sayılı kararı, maddenin metnini aktardıktan sonra oy hakkı, genel kurulun oluşumu ve toplantı yeter sayısına ilişkin hükümlerle birlikte değerlendirme yapmıştır. Kararda, iptali istenen genel kurul toplantısında yönetim kurulu asıl üyeliklerine seçilen kişilerin üyelik başvurularının toplantıdan sonraki tarihli yönetim kurulu kararıyla kabul edildiği; buna göre adı geçen kişilerin genel kurul tarihinde kanuna göre üyelik koşullarını taşımadığı ve üye olmayan kişilerin katılımıyla toplanan genel kurulun kanuna aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Aynı Daire’nin 25.06.2018 tarihli, 2017/8675 E. – 2018/14323 K. sayılı kararı da aynı yöndedir. Kararda, genel kurulda yönetim ve denetim kurullarına seçilen kişilerin üyelik başvurularını yaptıkları tarih ile bu başvuruların yönetim kurulunca kabul edildiği tarih karşılaştırılmış; kabul kararının genel kurul tarihinden sonra alınmış olması nedeniyle bu kişilerin toplantı tarihinde üyelik koşullarını taşımadığı, böylece üye olmayan kişilerin katılımıyla yapılan genel kurul toplantısının kanuna aykırı olduğu belirlenmiştir.
Bu iki karar, maddenin ikinci fıkrasındaki kabul ve kayıt kurallarının yalnızca idari bir formalite olmadığını; genel kurul kararlarının geçerliliğini doğrudan etkileyen bir ölçüt olduğunu göstermektedir.
Tüzüğe Aykırı Üye Kabulü ve Üyeliğin Sonlandırılması
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 10.11.2020 tarihli, 2020/1795 E. – 2020/6982 K. sayılı kararında, disiplin hükümlerinin ihlali nedeniyle değil, tüzük hükümlerine aykırı olarak üye yapıldıkları gerekçesiyle üyelikleri sonlandırılan kişilerin açtığı dava incelenmiştir. Daire, üyeliğe kabul kararlarının tarihleri, ilgili yıl üyeliğe kabul edilenlerin sayısı, kabul tarihinde geçerli olan tüzük metni, önceki yıla ait üye sayısına dair defter kayıtları ve tüzükte öngörülen oran sınırını aşan kabuller bakımından yetkili organ kararının bulunup bulunmadığı araştırılmadan karar verilmesini eksik inceleme sayarak hükmü bozmuştur.
Aynı uyuşmazlığın devamı niteliğindeki 22.06.2023 tarihli, 2022/4197 E. – 2023/3940 K. sayılı kararda ise bozmadan sonra yapılan araştırmanın sonuçları aktarılmıştır. Kararda, üyeliğe kabullerin tüzükte belirtilen şartların yerine getirilmesi üzerine yapıldığı, oran sınırını aşan kabuller için tüzükte öngörülen görüş alma usulünün işletildiği ve yönetim kurulunun aksi yönde bir karar almadığı tespit edilerek, üyelikten çıkarmaya ilişkin genel kurul kararının iptaline hükmedildiği belirtilmiştir. İki karar birlikte okunduğunda, üyeliğin kazanılmasına ilişkin tüzük hükümlerinin somut belgelerle denetlenmesi gerektiği ortaya çıkar.
Rıza Olmaksızın Üye Gösterilme
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 04.04.2024 tarihli, 2023/4480 E. – 2024/2421 K. sayılı kararı, yazılı başvuru şartının koruyucu işlevini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Kararda, derneğe üye yapılan kişilerin çoğunun bundan haberi olmadığına ve kimlik numaralarının muvafakat alınmaksızın kullanıldığına ilişkin tanık beyanları değerlendirilmiş; davacının imzalı resmî üyelik başvuru formunun dernekte bulunmaması da gözetilerek, davacının rızası ile üye yapılmadığı ve üye olmadığının tespitine karar verildiği aktarılmıştır.
Üyeliğin Sona Ermesiyle Bağlantısı
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 02.10.2025 tarihli, 2024/3991 E. – 2025/6153 K. sayılı kararında, yönetim kurulu kararıyla üyelikten çıkarılan ve çıkarma kararına karşı genel kurula itiraz eden kişinin, üyelik kaydının pasife alınması nedeniyle üyeliğinin devam ettiğinin tespitini istediği dava konu edilmiştir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 21.01.2026 tarihli, 2025/6273 E. – 2026/352 K. sayılı kararında ise üyelik niteliklerini kaybetme hâlinde üyeliğin Kanun’un 65. maddesi gereğince kendiliğinden sona erdiği gerekçesine dayanan kararın usul ve kanuna uygun bulunduğu belirtilmiştir. Bu kararlar, kazanma koşullarının aynı zamanda sona erme denetiminin de ölçütünü oluşturduğunu göstermektedir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 02.03.2023 tarihli, 2021/16634 E. – 2023/1187 K. sayılı kararı ise üyelik koşullarının kuruluş belgesiyle belirlenmesine ilişkindir. Kararda, davalı tüzel kişiye üyeliğin mümkün olduğu, üyeliğe kabul için aranan vasıfların ve izlenecek usulün kuruluş belgesi ile buna dayanılarak kabul edilen yönetmelikle belirlendiği savunmasının tartışıldığı görülmektedir.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
İlk olarak, üyelik başvurusu mutlaka yazılı yapılmalı ve başvuru tarihi belgelenmelidir; sözlü başvuru iddiası ispat edilemez. İkinci olarak, otuz günlük karar süresine uyulup uyulmadığı ve sonucun yazıyla bildirilip bildirilmediği denetlenmelidir. Üçüncü olarak, genel kurul kararlarının iptali davalarında üyelik kabul kararlarının tarihleri ile üye defteri kayıtları birlikte istenmeli; toplantı tarihinde üye olmayan kişilerin katılımı somut biçimde ortaya konulmalıdır.
Dördüncü olarak, tüzükte üyeliğe kabul için öngörülen özel koşullar ve sayısal sınırlar incelenmeli; bunlara aykırı kabullerin sonradan üyeliğin sonlandırılması gerekçesi yapılabileceği gözetilmelidir. Beşinci olarak, rızası olmaksızın üye gösterildiğini ileri süren kişi bakımından imzalı başvuru formunun bulunup bulunmaması belirleyicidir. Son olarak, derneğe üye olma hakkı ile derneğin kabul serbestisi arasındaki denge gözetilerek dava stratejisi kurulmalı; bu konuda deneyimli bir Çorum avukatı ile çalışmak hak kayıplarını önler.
Sonuç
Madde 64, dernek üyeliğinin kazanılmasını ehliyet, yazılı başvuru, otuz gün içinde karar ve deftere kayıt olmak üzere dört ögeye bağlar. Yargıtay kararları, bu ögelerin biçimsel ayrıntı olmadığını; genel kurul kararlarının geçerliliğinden üyelikten çıkarma kararlarının denetimine kadar uzanan sonuçlar doğurduğunu göstermektedir. Hüküm bir ehliyet kuralı olduğundan dernekler üye kabulüne zorlanamaz; buna karşılık kimse de üye olmaya ya da üye kalmaya zorlanamaz.
Üyelik başvurusunun reddi, üyelikten çıkarma, genel kurul kararlarının iptali ve üyeliğin tespiti davalarında derneğe üye olma hakkı çerçevesinde yapılacak değerlendirme sonucu doğrudan etkiler. Çorum ve çevresinde dernek hukukuna ilişkin dosyalarda hukuki destek almak için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilir, alanında tecrübeli bir Çorum avukatı ile görüşerek sürecinizi planlayabilirsiniz.
#Çorum Avukatı #Alaca Avukatı #Bayat Avukatı #Boğazkale Avukatı #Dodurga Avukatı #İskilip Avukatı #Kargı Avukatı #Laçin Avukatı #Mecitözü Avukatı #Oğuzlar Avukatı #Ortaköy Avukatı #Osmancık Avukatı #Sungurlu Avukatı #Uğurludağ Avukatı #Amasya Avukatı #Göynücek Avukatı #Gümüşhacıköy Avukatı #Hamamözü Avukatı #Merzifon Avukatı #Suluova Avukatı #Taşova Avukatı #Tokat Avukatı #Almus Avukatı #Artova Avukatı #Başçiftlik Avukatı #Erbaa Avukatı #Niksar Avukatı #Pazar Avukatı #Reşadiye Avukatı #Sulusaray Avukatı #Turhal Avukatı #Yeşilyurt Avukatı #Zile Avukatı #Yozgat Avukatı #Akdağmadeni Avukatı #Aydıncık Avukatı #Boğazlıyan Avukatı #Çandır Avukatı #Çayıralan Avukatı #Çekerek Avukatı #Kadışehri Avukatı #Saraykent Avukatı #Sarıkaya Avukatı #Sorgun Avukatı #Şefaatli Avukatı #Yenifakılı Avukatı #Yerköy Avukatı #Kırıkkale Avukatı #Bahşılı Avukatı #Balışeyh Avukatı #Çelebi Avukatı #Delice Avukatı #Karakeçili Avukatı #Keskin Avukatı #Sulakyurt Avukatı #Yahşihan Avukatı #Samsun Avukatı #Atakum Avukatı #Canik Avukatı #İlkadım Avukatı #Tekkeköy Avukatı #Alaçam Avukatı #Asarcık Avukatı #Ayvacık Avukatı #Bafra Avukatı #Çarşamba Avukatı #Havza Avukatı #Kavak Avukatı #Ladik Avukatı #Ondokuzmayıs Avukatı #Salıpazarı Avukatı #Terme Avukatı #Vezirköprü Avukatı #Yakakent Avukatı