Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu | Çorum Ceza Avukatı

Borcunu ödediği hâlde senedi geri alamayan bir kişinin, aylar sonra icra dairesinden ödeme emri alması Türkiye’de sanılandan çok daha sık karşılaşılan bir durumdur. İşte tam bu noktada devreye giren bedelsiz senedi kullanma suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 156. maddesinde düzenlenmiş ve borcu sona ermiş bir senedin hâlâ geçerliymiş gibi kullanılmasını cezalandırmaktadır. Uygulamada teminat senetleri, ödenmiş bonolar ve iade edilmeyen çekler üzerinden sıkça gündeme gelen bu suç, hem ceza yargılamasını hem de paralel yürüyen icra takibini aynı anda ilgilendirdiği için teknik bir savunma gerektirir. Bu nedenle sürecin başından itibaren bir Çorum ceza avukatı desteğiyle ilerlemek, hak kayıplarının önüne geçmek bakımından belirleyici olmaktadır.

Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu Nedir? (TCK 156 Unsurları)

TCK m.156 uyarınca “bedelsiz kalmış bir senedi kullanan kimseye, şikâyet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir.” Suçun konusunu, borçlusu tarafından tamamen veya kısmen ifa edilerek karşılıksız hâle gelmiş bir kambiyo senedi ya da belge oluşturur. Maddenin güncel metnine 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu üzerinden ulaşmak mümkündür.

Suçun maddi unsuru, failin elinde kalan bedelsiz senedi kullanmasıdır. Manevi unsur bakımından ise kast aranır: failin senedin bedelsiz kaldığını bilmesi ve buna rağmen senedi kullanma iradesiyle hareket etmesi gerekir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 11.05.2004 tarih, 2004/86 E. – 2004/113 K. sayılı kararı: Kurul, suçun maddi unsurunun failin elinde kalmış bedelsiz bir senedi kullanması olduğunu, failin senedi ne suretle kullanırsa kullansın suçun vücut bulacağını belirlemiştir. Aynı kararda bedelsiz kalmış senedin kullanılmasının, inancı kötüye kullanma suçunun özel bir türü olarak düzenlendiği vurgulanmıştır.

Yargıtay 11. Ceza Dairesi 04.07.2023 tarih, 2021/38005 E. – 2023/5588 K. sayılı kararı: Daire, suçun yasal tanımını yaparak oluşum şartını netleştirmiştir. Karara göre suçun oluşabilmesi için borçlusunca ödenmiş ve bir şekilde failin elinde kalmış olan senedin, kısmen veya tamamen ödenmemiş gibi kullanılması gerekir. Bu tespit, sadece senedin elde tutulmasının tek başına yeterli olmadığını, mutlaka bir kullanma fiilinin bulunması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Senedin Bedelsiz Kalması ve “Kullanma” Fiilinin Kapsamı

Senedin bedelsiz kalması, dayandığı temel borç ilişkisinin ifa ile tamamen veya kısmen sona ermesi ya da senedin teminat vasfının ortadan kalkması sonucunda karşılıksız hâle gelmesini ifade eder. Teminat mektubunun bankaya iade edilmesi ya da iş ilişkisinin sona ermesiyle teminat senedinin işlevini yitirmesi bu duruma tipik örneklerdir. Borcun bir kısmı ödendiğinde ise senedin kalan miktardan fazlası için kullanılması da suçu meydana getirir.

“Kullanma” fiili geniş yorumlanır: senedin icra takibine konulması, dava açılması, üçüncü kişiye ciro edilmesi veya devredilmesi bu kapsamdadır. Yargıtay 23. Ceza Dairesi 23.02.2016 tarih, 2015/5518 E. – 2016/1771 K. sayılı kararı: Borçlunun borcunu PTT aracılığıyla ödemesine rağmen sanık, tamamen bedelsiz kalan 1.000 TL ve kısmen bedelsiz kalan 1.550 TL bedelli senetleri icra takibine koymuştur. Daire, kısmen veya tamamen bedelsiz kalan senetlerin icraya konulmasının TCK m.156 suçunu oluşturduğunu kabul ederek hükmü onamış; ayrıca suç tarihinin, takibin başladığı tarih olduğunu vurgulamıştır.

Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu Hakkında Güncel Yargıtay Kararları

Aşağıda, bedelsiz senedi kullanma suçu uygulamasına yön veren güncel Yargıtay içtihatlarının konusu ve vardığı sonuç özetlenmiştir:

• Yargıtay 15. Ceza Dairesi 10.06.2014 tarih, 2012/18261 E. – 2014/11610 K. sayılı kararı: Katılan, satın aldığı mallar karşılığında 1.000 TL bedelli senet vermiş ve borcunu tamamen ödemiştir. Sanık buna rağmen senedi icraya koymuştur. Daire, borç ödendikten sonra senedin takibe konulmasının suçu oluşturduğunu kabul etmiş; TCK m.156/1 uyarınca hapis cezası yanında adlî para cezasına hükmedilmemesi aleyhe temyiz bulunmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.
• Yargıtay 15. Ceza Dairesi 16.05.2016 tarih, 2016/657 E. – 2016/4914 K. sayılı kararı: Katılan senet borcunun tamamını ödemiş; sanık ise asıl senedi iade etmek yerine yerine sahte bir senet vermiş ve elinde tuttuğu asıl senedi icra takibine konu etmiştir. Daire, borcu ödenmiş senedin icra takibine konulması eyleminin bedelsiz senedi kullanma suçunu oluşturduğunu belirlemiştir.
• Yargıtay 15. Ceza Dairesi 02.03.2016 tarih, 2013/27539 E. – 2016/2292 K. sayılı kararı: Borcun ödenmesine karşın iade edilmeyen teminat senedi, katılanın itiraz imkânını engellemek amacıyla zincirleme biçimde ciro ettirilerek icraya konulmuştur. Daire, suçun tüm unsurlarının oluştuğunu kabul etmiş; yalnızca TCK m.53 yönünden infaz düzeltmesi yaparak mahkûmiyet hükmünü onamıştır.
• Yargıtay 15. Ceza Dairesi 13.05.2019 tarih, 2018/596 E. – 2019/5317 K. sayılı kararı: Katılan, güneş enerjisi ürünü karşılığında verdiği 1.200 TL bedelli senet borcunu taksitler hâlinde ödemiş; sanık buna rağmen senedi üçüncü bir firmaya ciro etmiş ve icra takibi başlatılmıştır. Uzlaştırmanın sağlanamadığı anlaşılmakla, Daire eylemin TCK m.156 kapsamındaki suçu sübuta erdirdiğini tespit ederek mahkûmiyet hükmünü onamıştır.
• Yargıtay 11. Ceza Dairesi 19.01.2026 tarih, 2021/27635 E. – 2026/722 K. sayılı kararı: Teminat mektubunun iadesiyle bedelsiz kalan çek borçluya geri verilmemiş; sanık çeki oğluna, oğlu da üçüncü bir kişiye ciro ederek takibe koydurmuştur. Daire eylemin TCK m.156/1 kapsamındaki suçu oluşturduğunu kabul etmekle birlikte, TCK m.66/1-e ve m.67/4 uyarınca olağanüstü dava zamanaşımının gerçekleştiğini belirleyerek davanın düşmesine karar vermiştir.
• Yargıtay 15. Ceza Dairesi 14.02.2017 tarih, 2014/15907 E. – 2017/6067 K. sayılı kararı: Bedelsiz kalan senet icraya konulmuş ve ödeme emri 08.07.2009 tarihinde katılana tebliğ edilmiştir. Daire, katılanın icra tebliği ile fiili ve faili öğrendiğini, altı aylık şikâyet süresi geçtikten sonra başvuruda bulunduğunu tespit ederek davanın düşmesine karar verilmesini yerinde bulmuştur.
• Yargıtay 15. Ceza Dairesi 26.02.2018 tarih, 2015/3551 E. – 2018/1325 K. sayılı kararı: Sanık, işe alım sırasında teminat amacıyla aldığı senedi, sonradan katılanların kendisine borçlu olduğu iddiasıyla icraya koymuştur. Daire, işe giriş teminatı olarak verilen senedin takibe konulması eyleminin TCK m.156/1 kapsamında kaldığını belirtmiş; hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunun ise mal idare etme yetkisi kapsamında tevdi edilen eşya hakkında işlenebileceğini vurgulayarak iki suçu birbirinden ayırmıştır.
• Yargıtay 11. Ceza Dairesi 12.05.2016 tarih, 2015/667 E. – 2016/4483 K. sayılı kararı: İş Mahkemesi kararıyla teminat amacıyla verildiği ve bedelsiz kaldığı hükme bağlanan bono, sanık tarafından icra takibine konu edilmiştir. Daire, eylemin TCK m.156 kapsamında olduğu gözetilmeksizin açığa imzanın kötüye kullanılması suçundan mahkûmiyet kurulmasını suç vasfında yanılgı sayarak hükmü bozmuştur.
• Yargıtay 15. Ceza Dairesi 09.02.2016 tarih, 2013/24719 E. – 2016/1272 K. sayılı kararı: Sanık, bedelini tahsil ettiği senedi kendi borcuna karşılık başka bir şahsa vermiş, bu şahıs da katılan aleyhine icra takibi başlatmıştır. Daire, eylemin bedelsiz senedi kullanma suçu kapsamında kaldığı gözetilmeksizin dolandırıcılık suçundan hüküm kurulmasını yasaya aykırı bulmuştur.

Kararların tam metinlerine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numaralarıyla ulaşılabilir.

Güveni Kötüye Kullanma, Dolandırıcılık ve Açığa İmzadan Farkı

Uygulamadaki en sık hata, eylemin yanlış suç tipiyle nitelendirilmesidir. Ceza Genel Kurulu’nun yukarıda anılan kararında da belirtildiği üzere TCK m.156, esasen inancı kötüye kullanmanın özel bir görünüm biçimidir; bu nedenle şartları oluştuğunda genel hüküm niteliğindeki güveni kötüye kullanma suçu (TCK 155) değil, özel hüküm olan m.156 uygulanır. Yukarıda aktarılan 11. Ceza Dairesi’nin 2015/667 E. sayılı kararı açığa imzanın kötüye kullanılması yönünden, 15. Ceza Dairesi’nin 2013/24719 E. sayılı kararı ise dolandırıcılık yönünden aynı ayrımı ortaya koymaktadır.

Bu ayrım pratikte doğrudan ceza miktarına yansır: dolandırıcılık ve nitelikli güveni kötüye kullanma çok daha ağır yaptırımlar öngörürken, TCK m.156 altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile sınırlıdır. Dolayısıyla dosyanın niteliklendirilmesi savunmanın merkezinde yer alır ve deneyimli bir Çorum ağır ceza avukatı ile yürütülmesi büyük fark yaratır.

Şikâyet Süresi, Zamanaşımı ve İcra Takibiyle İlişkisi

Bedelsiz senedi kullanma suçu şikâyete tabidir. Mağdurun fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunması zorunludur; aksi hâlde 15. Ceza Dairesi’nin 2014/15907 E. sayılı kararında olduğu gibi düşme kararı verilir. Uygulamada bu süre çoğunlukla icra ödeme emrinin tebliğ edildiği tarihte başlar. Suç tarihi ise 23. Ceza Dairesi’nin 2015/5518 E. sayılı kararında belirtildiği üzere takibin başlatıldığı tarihtir.

Ceza davası ile paralel olarak, borçlu icra dosyasında da hareket etmelidir: ödeme emrine süresinde itiraz edilmesi ve gerektiğinde menfi tespit davası açılması gerekir. Bu iki sürecin birbirini beslediğini unutmamak gerekir; nitekim icra hukukundaki adımlar için itirazın kaldırılması davası hakkındaki yazımız da yol gösterici olacaktır. Takip ve dosya durumu UYAP üzerinden takip edilebilir.

Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Ceza Avukatı ile Süreç Yönetimi

Bedelsiz senedi kullanma suçu, ispat yükünün ağırlıklı olarak ödeme belgeleri üzerinde toplandığı bir suç tipidir. Borcun ödendiğini gösteren banka dekontları, PTT havale belgeleri, ibraname veya tanık beyanları dosyanın kaderini belirler. Bu nedenle senet borcunu öderken mutlaka senedin aslının geri alınması, alınamıyorsa ödemenin banka kanalıyla ve açıklama yazılarak yapılması önerilir.

Aleyhine takip başlatılan kişilerin öncelikle altı aylık şikâyet süresini kaçırmaması, icra dosyasına süresinde itiraz etmesi ve ceza şikâyeti ile menfi tespit davasını eşgüdümlü yürütmesi gerekir. Şüpheli konumundaki kişiler bakımından ise senedin gerçekten bedelsiz kalıp kalmadığı ve kastın bulunup bulunmadığı savunmanın odak noktasını oluşturur. Konuya ilişkin genel bilgi için Çorum avukat ve hukuki danışmanlık hizmetleri sayfamızı inceleyebilirsiniz. Çorum’da bedelsiz senedi kullanma suçu kaynaklı bir şikâyet, soruşturma veya icra takibiyle karşı karşıyaysanız, alanında deneyimli bir Çorum ceza avukatı desteği almak üzere Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes MANTI Hukuk Bürosu (Çorum Barosu Sicil No: 996) ile iletişime geçebilirsiniz.