İçeriğe atla 
Değer artış payı alacağı, boşanma sonrası mal tasfiyesinde en çok hak kaybına yol açan ama en az bilinen kalemlerden biridir. Bir eşin, diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunması hâlinde, tasfiye sırasında bu katkının güncel karşılığını talep etme hakkı doğar. Çorum mal paylaşımı avukatı olarak, özellikle taşınmaz alımında eşine maddi destek veren danışanlarımızın bu alacağı çoğu zaman gözden kaçırdığını görüyoruz.
Bu yazıda değer artış payı alacağının yasal dayanağını, katkı payı ve katılma alacağından farkını, hesaplama yöntemini ve Yargıtay’ın güncel yaklaşımını ele alıyoruz. Konunun temel düzenlemesi 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 227. maddesidir.
Değer Artış Payı Alacağı Nedir?
TMK 227’ye göre, eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına hiç veya uygun karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa; tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışından katkısı oranında alacak hakkına sahip olur. Bu alacak, malın tasfiye anındaki değeri esas alınarak belirlenir; böylece enflasyon ve değer artışları hak sahibi lehine korunur.
Yargıtay, katkının para, emek veya başka bir mal varlığı değeriyle yapılabileceğini ve karşılıksız olması gerektiğini vurgulamaktadır (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 05.04.2011 tarih, 2011/1774 E. – 2011/1960 K. sayılı kararı). Katkının ispatı için banka dekontları, havale kayıtları ve tanık beyanları birlikte değerlendirilir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 27.10.2016 tarih, 2015/4806 E. – 2016/14589 K. sayılı kararı).
Değer Artış Payı, Katkı Payı ve Katılma Alacağı Farkı
Uygulamada en çok karıştırılan üç kavram değer artış payı, katkı payı ve katılma alacağıdır. 1 Ocak 2002 öncesi döneme ilişkin katkılar, eski mal ayrılığı rejimi çerçevesinde “katkı payı alacağı” olarak değerlendirilir. 2002 sonrası edinilmiş mallara katılma rejiminde ise karşılıksız katkılar TMK 227 kapsamında değer artış payını, artık değerin paylaşımı ise katılma alacağını doğurur.
Yargıtay, dönemsel ayrımın doğru yapılmasını ve her katkının kendi rejimine göre değerlendirilmesini istemektedir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 19.01.2015 tarih, 2013/16004 E. – 2015/1001 K. sayılı kararı). Değer artış payı talebinin katılma alacağından bağımsız olarak ileri sürülebileceği de kabul edilmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 09.07.2024 tarih, 2023/3779 E. – 2024/5474 K. sayılı kararı). Konunun ayrıntısı için katkı payı alacağı davası ve katılma alacağı hesaplama yöntemi yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
Değer Artış Payı Alacağı Hesaplama Yöntemi
Hesaplamada önce katkının yapıldığı tarihte malın değeri ile katkı miktarı arasındaki oran (katkı oranı) bulunur. Bu oran, malın tasfiye anındaki güncel değeriyle çarpılarak alacak miktarı belirlenir. Böylece eşin yaptığı katkı, nominal tutarda değil güncel değerde korunmuş olur. Malın değerinde bir azalma olsa dahi katkı, başlangıçtaki katkı miktarından az olamaz.
Yargıtay, tasfiye anındaki değerin tespiti için keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmasını, katkı oranının matematiksel olarak ortaya konmasını zorunlu görmektedir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 15.05.2014 tarih, 2013/11995 E. – 2014/9746 K. sayılı kararı). Eşler arasında bağışlama iradesi bulunduğunun kanıtlanması hâlinde ise değer artış payı talep edilemeyeceği belirtilmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 30.05.2024 tarih, 2023/4245 E. – 2024/4029 K. sayılı kararı).
Dava, Zamanaşımı ve İspat
Değer artış payı alacağı, mal rejiminin sona ermesiyle (genellikle boşanma davasının açıldığı tarih) istenebilir hâle gelir. Bu alacak için zamanaşımı süresi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıldır. Talep, boşanma davasıyla birlikte veya ayrı bir tasfiye davasıyla ileri sürülebilir.
İspat yükü, katkıda bulunduğunu iddia eden eştedir. Bu nedenle ödeme belgeleri, kredi kayıtları ve para transferlerinin titizlikle saklanması büyük önem taşır (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 07.03.2013 tarih, 2012/7586 E. – 2013/2873 K. sayılı kararı). Eşin kişisel malından edinilmiş mala yapılan katkıların denkleştirme kurallarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği de vurgulanır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 07.03.2024 tarih, 2023/2728 E. – 2024/1603 K. sayılı kararı).
Sonuç ve Pratik Öneriler — Çorum Mal Paylaşımı Avukatı ile Süreç Yönetimi
Değer artış payı alacağı, doğru belgelenip zamanında talep edildiğinde önemli bir maddi hak doğurur; aksi hâlde eşin malına yapılan katkı tümüyle kaybedilebilir. Katkının tarihi, tutarı ve karşılıksız niteliği net biçimde ortaya konmalı, tasfiye anındaki değer bilirkişi marifetiyle tespit edilmelidir. Güncel içtihatları Yargıtay karar arama sisteminden takip etmek de yararlıdır.
Tasfiye davaları teknik ve delil yoğun süreçlerdir. Daha geniş destek için Çorum avukat ve hukuki danışmanlık hizmetleri sayfamıza bakabilirsiniz. Boşanma sonrası mal tasfiyesinde hakkınızı eksiksiz almak ve Çorum mal paylaşımı avukatı desteği için Av. Enes Manti Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için Av. Enes Manti Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.